Van hem zou ik weer eens een boek moeten lezen. Ik las zijn stukken al in de Haagse Post, in de rubriek Schrijven. Toen hij overstapte naar de fictie, bleef ik zijn werk lezen: De provincie (1984) en De zee van vroeger (1985). Daarna schreef Brokken veel dat geënt was op dingen die waargebeurd zijn, maar niet op een droge feitelijke manier: Brokken is een verteller. Veel lezers kreeg De vergelding (2013), dat ik hier besprak. Daarna heb ik nooit meer over het werk van deze schrijver geschreven en dat is eigenlijk schandalig. Dat moet ik het komende jaar maar eens goed gaan maken.
Over Koch heb ik wel vaak geschreven. Onderaan neem ik een lijst met links naar recensies op. Dat ik indertijd ook over Het diner had geschreven, wist ik eigenlijk niet meer. De bespreking stond in Nederlands Dagblad van 20 februari 2009. Dankzij de redactie van De taalstaat heb ik het stuk weer tot mijn beschikking en dat plaats ik dus maar meteen. De kop heb ik waarschijnlijk niet zelf verzonnen, maar zeker weet ik dat niet.
Ook van Koch heb ik niet alles gelezen. Romans als Geachte heer M. (2014), De greppel (2016) en Het koninklijk huis (2022) heb ik overgeslagen. Intussen heb ik twee van deze boeken in huis gehaald, opgescharreld in kringlopen. Ze liggen op de stapel, maar ik heb veel stapels, dus het kan even duren.
Satire kun je wel overlaten aan Herman Koch. Dat heeft hij niet alleen bewezen in het tv-programma Jiskefet , waarvan hij een van de makers was, maar ook in zijn romans. Al in zijn eerste roman, Red ons, Maria Montanelli (1989) liet hij een puber een genadeloos (en bijzonder humoristisch) beeld geven van de wijk waarin hij woonde en van de school waarop hij zat.
Ook Kochs nieuwe roman, Het diner, heeft satirische trekken. Het verhaal speelt zich af in een chic en modieus restaurant en dat geeft Koch de gelegenheid eens uit te pakken over hoe het er daar soms aan toe gaat. Zo schrijft hij bijvoorbeeld over een gerant die zelfs bij een schaaltje olijven nog een heel verhaal houdt over de herkomst en de bereiding en die bij het aanwijzen van de gerechten op de borden met zijn pink gevaarlijk dicht bij het eten komt.
Ook van Koch heb ik niet alles gelezen. Romans als Geachte heer M. (2014), De greppel (2016) en Het koninklijk huis (2022) heb ik overgeslagen. Intussen heb ik twee van deze boeken in huis gehaald, opgescharreld in kringlopen. Ze liggen op de stapel, maar ik heb veel stapels, dus het kan even duren.
Als blijkt dat je kind zoiets wél doet
Satire kun je wel overlaten aan Herman Koch. Dat heeft hij niet alleen bewezen in het tv-programma Jiskefet , waarvan hij een van de makers was, maar ook in zijn romans. Al in zijn eerste roman, Red ons, Maria Montanelli (1989) liet hij een puber een genadeloos (en bijzonder humoristisch) beeld geven van de wijk waarin hij woonde en van de school waarop hij zat.
Ook Kochs nieuwe roman, Het diner, heeft satirische trekken. Het verhaal speelt zich af in een chic en modieus restaurant en dat geeft Koch de gelegenheid eens uit te pakken over hoe het er daar soms aan toe gaat. Zo schrijft hij bijvoorbeeld over een gerant die zelfs bij een schaaltje olijven nog een heel verhaal houdt over de herkomst en de bereiding en die bij het aanwijzen van de gerechten op de borden met zijn pink gevaarlijk dicht bij het eten komt.
Waarom wees iemand met zijn pink? Was dit chic? Hoorde het soms bij het pak met de fijne blauwe streepjes, zoals het lichtblauwe zakdoekje? Of had de man gewoon iets te verbergen? Zijn overige vingers kregen we immers niet te zien, die had hij in de palm van zijn hand gevouwen, zodat ze aan het oog werden onttrokken - misschien waren ze bedekt met schimmeleczeem of symptomen van een niet te behandelen ziekte.
Het diner duurt precies een diner lang. Het boek heeft dan ook de opbouw van een etentje: Aperitief, Voorgerecht, Hoofdgerecht, Nagerecht en Fooi. Vijf delen, zoals in een klassieke tragedie, waar het ook wel iets van weg heeft.
De verteller is Paul, die jarenlang geschiedenisdocent is geweest, maar intussen niet meer voor de klas staat. Hij zal aan tafel gaan samen met zijn vrouw Claire, zijn broer, de bekende politicus Serge Lohman, en diens vrouw Babette. Hoezeer aanvankelijk het onderwerp in de gesprekken ook gemeden wordt, de twee echtparen hebben wel degelijk iets te bespreken: hun kinderen, die behoorlijk over de schreef gegaan zijn.
Serge Lohman is het prototype van de politicus die hogerop wil komen, die alles overheeft voor zijn carrière. Het is vermakelijk hoe Koch hem schetst, maar erg veel diepte weet hij hem niet mee te geven en dat is jammer. Er is wel erg weinig positiefs aan Serge Lohman te bespeuren. Op een gegeven moment zegt hij wel dat hij iets (om des plots wil zal ik hier vaag blijven) wil doen omdat hij aan het belang van zijn kinderen wil denken, maar erg geloofwaardig is dat niet.
Hoe geloofwaardig de rest is, is trouwens ook maar de vraag, want we krijgen het verhaal voorgeschoteld door Paul, wiens blik gekleurd is. Soms zegt hij erbij dat hij dingen achterhoudt ('Ik ga hier niet vertellen wat Claire mankeerde, dat is privé, vind ik.'), maar hij zal ook over andere zaken wel eens niet de hele waarheid vertellen. Paul staat al een aantal jaren op non-actief en kampt af en toe met woedeaanvallen, waarbij hij zich niet ontziet iemand in elkaar te slaan. Hij heeft medicijnen, maar die blijkt hij al een tijdje niet te slikken. Hoe helder is zijn blik op de omgeving?
Een andere dan Pauls visie hebben we als lezer echter niet en we moeten wel met hem meeleven. Dat blijkt trouwens vrij gemakkelijk te gaan, ook op de momenten dat Paul zich niet in de hand heeft en bijvoorbeeld de rector van de school van zijn zoontje aanvliegt. Paul overschrijdt daarmee duidelijk een grens, je kromt je tenen, je vindt dat zijn manier van doen helemaal niet in de haak is en toch heb je begrip voor hem.
In deze roman stelt Koch ons voor een moreel dilemma: tot hoever moet je je kinderen blijven beschermen? Paul is loyaal aan zijn zoon, ook als blijkt dat die zich misdragen heeft en later blijkt ook Claire het in alles voor haar kind op te nemen. Die ouderliefde is roerend, maar je vraagt je wel af wanneer de ouders eigenlijk daarin te ver gaan, waar ze andere keuzes hadden moeten maken. Je merkt dat wat ze doen tegelijkertijd liefdevol en verkeerd is en dat het moeilijk is voor ouders om het goed te doen.
Want hoe moet het dan wel? Elke ouder zal bij misdragingen van jeugdigen aanvankelijk denken dat zijn of haar kind zoiets niet doet. Maar hoe moet je verder als je merkt dat je kind wel degelijk tot erge dingen in staat is? Koch plaatst ouders in die positie, laat ze ermee worstelen en laat zien dat ze zelf ook bereid zijn over grenzen te gaan, uit liefde voor hun kind. Dat is confronterend, onthutsend, schrijnend soms. En toch heeft Koch een lichte toon weten te bewaren, waardoor Het diner ook gewoon een lekker leesboek is. Koch heeft zijn beste boek tot nu toe geschreven.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten