Bob Dylan Illuminated (Theo van den Boogaard)

 

Als er al heel veel over een liedtekst is geschreven en de indruk is dat die tekst nog steeds niet al zijn geheimen heeft geopenbaard, is dat dan een teken van de kwaliteit van de tekst of juist van de tekortkomingen van de tekst? Alleen al over deze vraag kun je een hele tijd discussiëren. 

Er zal ook wel best wel gediscussieerd kunnen worden over de vraag of Bob Dylan het vooral moet hebben van zijn muziek, zijn zang of zijn teksten. Ik hoorde ooit een fan zeggen: 'Bob Dylan is de beste zanger. Punt uit!' Dat is duidelijk iemand die de discussie niet aan wil gaan en dat is jammer. 

Over Dylans teksten is misschien meer overeenstemming, zeker nadat hem de Nobelprijs voor literatuur is toegekend. Dat wil overigens niet zeggen dat al die teksten gemakkelijk te doorgronden zijn. 

Het boek Bob Dylan Illumintaded, van Theo van den Boogaard dwong me om nauwkeurig enkele teksten te lezen, te herlezen en te herherlezen. Hij heeft namelijk vijf van die teksten gevangen in tekeningen. Het betreft de nummers: 'Ballad of a thin man', 'It takes a lot to laugh, it takes a train to cry', 'Don't think twice, it's all right', 'When the deal goes down' en 'Lay, lady, lay.'

Het zijn behoorlijk wat tekeningen; het boek is 160 blz. dik geworden en bevat nauwelijks tekst. Voor elk nummer zijn twee QR-codes opgenomen. De ene leidt je naar het nummer zoals dat gezongen is door Bob Dylan, de andere naar de uitvoering door de band waarin Theo van den Boogaard zingt en mondharmonica speelt. De andere bandleden zijn: Wim Veenhof, Jac Bico, Bart de Ruiter en Léon Klaasse. Bij die uitvoering, op YouTube zijn de tekeningen mooi gecombineerd met de muziek, zodat je ziet bij welke zin uit het lied welke tekening past. 

Je kunt lang met Bob Dylan Illuminated bezig kunt zijn. Je wilt die nummers in beide uitvoeringen namelijk verschillende keren horen en de tekeningen goed bekijken. 

Ballad of a thin man

Het eerste nummer, 'Ballad Of A Thin Man' (1965) is een vrij duistere tekst. Steeds komt de volgende passage terug:

Because something is happening here
But you don’t know what it is
Do you, Mister Jones?

Wie is die mister Jones? Iemand beweert dat het een interviewer was die Dylan moest interviewen, maar niet goed thuis was in waarover het ging. Dat is tenminste wat ik op Reddit vond. In de gedachtewisseling daarover verwees iemand nog naar een nummer van The Beatles, Yer Blue, geschreven door John Lennon, met daarin de zin 

I feel so suicidal
Just like Dylan's Mr. Jones

Maar is die Mr. Jones zo suïcidaal? Dat hij niet begrijpt wat er allemaal gebeurt, is duidelijk. Ik heb ook ergens de suggestie gelezen dat de luisteraar Mr. Jones zou zijn. Of dat klopt, weet ik niet, maar het is een interessante invalshoek. 

Een uitgebreide analyse van het nummer, door Sander Bax, vind je hier.

Met de tekst ernaast heb ik plaatje voor plaatje bekeken. Je merkt dat Van den Boogaard soms de tekst letterlijk volgt en soms zijn fantasie de vrije loop laat. Zo wordt er in dit nummer wel verteld dat er een 'geek' is, maar niet wat voor een. Dat vult Van den Boogaard in. 

Luchtigheid en liefde

Er zit altijd iets luchtigs in de tekeningen van Van den Boogaard, alsof ze met een ironisch glimlachje getekend zijn. En soms kun je er hardop om lachen. Bij dit nummer is dat overduidelijk. De hoofdpersoon komt in verschillende gedaanten voor, bijvoorbeeld in die van een kip en een dromedaris, maar hij blijft hetzelfde pak dragen, waardoor hij herkenbaar blijft. 

Maar het is niet alleen maar luchtigheid. Tegelijkertijd merk je met hoeveel aandacht elke tekening gemaakt is en als je ziet hoeveel tekeningen er soms nodig zijn om een enkel nummer te verbeelden, bedenk je dat zoveel aandacht heel veel liefde voor die muziek verraadt. Dat is trouwens ook te merken aan de uitvoering van de band, die duidelijk respect voor het origineel laat zien. Maar goed gespeeld, goed gezongen. Lekker om naar te luisteren. 

Het eerste nummer beslaat al ongeveer een derde van het boek. De andere nummers zijn in minder tekeningen geïllustreerd. Soms omdat ze korter zijn, maar soms ook omdat ze niet helemaal in de tekeningen terug te vinden zijn. Bij 'When the Deal Goes Down' raakte ik de weg een beetje kwijt en toen ik op YouTube keek naar de combinatie van muziek en tekeningen werd me duidelijk dat na twee van de drie coupletten er geen tekeningen meer volgen. 

In het persbericht bij dit boek wordt verteld Van den Boogaard ooit begon in Hitweek en dat zijn strips pasten in de rebelse sfeer van de undergroundstrips van die tijd. Eigenzinnig zijn de tekeningen zeker, maar het rebelse zie ik er na zoveel jaren minder aan af. 

Er wordt ook nog verteld dat je bij de titel moet denken aan een uitspraak van Bob Dylan: 'Keep a good head and always carry a light bulb.' Daarom komen er gloeilampen voor in de tekeningen. Hoofden van mensen zijn soms door een lampje vervangen en als de tekst van Dylan zegt dat iemand het licht aandoet, laat Van den Boogaard het licht in iemands hoofd aangaan. Bij de passage 'If I die, on top of the hill', knapt de lampenbol, die het hoofd van iemand is. Zo wordt het licht een leidmotief in het boek. 

Lay, lady, lay

Goed geslaagd zijn ook de tekeningen bij 'Lay, lady, lay'. In het nummer wordt de lady verschillende keren uitgenodigd om te gaan liggen 'across my big brass bed'. Dylan maakte zelf een schets van het bed bij de tekst. 

Madonna vertelde ooit dat ze op bed lag en luisterde naar het nummer. Ze kon niet ophouden met huilen, hoewel het geen verdrietig nummer is. 

Uitbundig

In de tekeningen Van Van den Boogaard is het steeds een andere kunstenaar die de vrouw uitnodigt. Bij Rembrandt ziet het bed er heel anders uit dan bij Mondriaan, al blijft het een koperen ledikant. Het bed bij Van Gogh lijkt het meest op de tekening van Bob Dylan. Heel grappig is dat de kunstenaars het resultaat tonen en dan blijkt Van Gogh een Picasso geschilderd te hebben, Mondriaan een Van Gogh en Rembrandt een Mondriaan. Het is een bijzonder vrolijke serie tekeningen geworden. De meest uitbundige van de vijf. 

Uitgeverij Personalia heeft er een mooie uitgave van gemaakt: gebonden, stofomslag, vrij groot formaat. Eerder verscheen ook Bob Dylan Illustrated, die me jammer genoeg ontgaan is. 

Naar de nummers van Bob Dylan zal ik nog vaak genoeg luisteren. Grote kans dat na het bekijken van Bob Dylan Illuminated er in mijn hoofd bij sommige nummers nu steeds de beelden van Theo van den Boogaard aanmaakt. Dat is bepaald geen straf. 

Theo van den Boogaard, Bob Dylan Illuminated. Uitg. Personalia, 2026; 160 blz. € 44,90 (hardcover, stofomslag)

'You’ve been through all of F. Scott Fitzgerald’s books' (Ballad of a thin man)

Still I wish there was somethin’ you would do or say (Don't think twice, it's all right)

Don't think twice, it's all right