Er is een nieuwe roman van Els Florijn, Moederheil, en de eerste berichten zijn dat het boek het goed doet: al een week nadat de roman gepresenteerd was, werd de tweede druk aangekondigd.
De titel verwijst naar een gelijknamige instelling in Ginneken/Breda, waarin jarenlang ongehuwde moeders werden opgevangen. Ze konden daar hun kind baren, maar moesten er tot die tijd ook werken en na de geboorte moest het kind vaak afgestaan worden. In het archief zijn verklaringen aangetroffen waarin moeders ondertekend hebben dat ze uit de ouderlijke macht ontzet willen worden. Dit soort verklaringen is tot nu toe nergens anders aangetroffen, blijkt uit een 'working paper' uit 2022 waarin verslag wordt gedaan van het archiefonderzoek van Moederheil.
De verklaringen waren niet rechtsgeldig, maar kwamen wel officieel over, zoals blijkt uit een brief van een maatschappelijk werkster aan de Raad voor de Kinderbescherming Den Bosch:
De afstandsverklaringen vindt u hierbij, maar ik ben nog steeds van mening, dat dit niet de taak van ons huis is. De meisjes voelen zich hierdoor toch bedreigd, enigszins, ook al zeggen we erbij dat het niet officieel is. Zouden we nog eens met u van gedachten mogen wisselen hierover?
Sofia en Maria
Florijn vertelt het verhaal aan de hand van de levens van twee jonge vrouwen, Sofia, die verkracht is door een jongen van goede komaf en Maria, zelf uit de betere stand, die zwanger wordt van Samuel, die bij haar ouders in dienst is. Ze weet dan nog niet dat hij weliswaar geen relatie meer heeft, maar nog steeds getrouwd is.
We krijgen eerst het verhaal van Sofia te lezen, dan dat van Maria en dan dat van beiden, als ze opgenomen zijn in Moederheil. Daarna lezen we hoe het Maria vergaat na het baren van haar kind, hoe het met Sofia in die tijd gaat en dan nog een afsluitend hoofdstuk. Sofia had ervoor gezorgd dat ze een opvangadres had: een vriendin van haar moeder runde een hotel in Breda. Vandaaruit bezinnen de vrouwen zich op verdere actie.
Boeken vergelijken heeft altijd iets hachelijks, maar naar mijn gevoel is Moederheil het beste boek dat Els Florijn geschreven heeft. Het heeft bijna de hele tijd veel vaart, zit vol levendige en rake beschrijvingen en de karakters van de personages zijn geloofwaardig.
Net als in de vorige boeken heeft ze vrouwen geportretteerd die eigenzinnig zijn, die hun eigen weg zoeken en die zich niet zomaar neerleggen bij hoe de zaken nu eenmaal gaan.
Sofia is eigenwijs, gevat, zelfbewust, wat niet alleen blijkt uit wat ze doet, maar vooral ook uit hoe ze praat. Alleen als ze haar verhaal vertelt aan Maria, valt ze ineens terug in een ander register en is ze minder herkenbaar.
Maria is verliefd op Samuel en Florijn laat goed zien wat die verliefdheid met haar doet en waarom Maria ver met hem durft te gaan.
Maatschappelijk gezien hebben de getekende vrouwen weinig rechten en als ze in Moederheil terechtkomen doen veel vrouwen afstand van de weinige rechten die ze hebben. Het is min of meer vanzelfsprekend dat ze hun kind afstaan en ze mogen geen contact met elkaar onderhouden nadat ze weg zijn uit de instelling.
Vroege jaren zeventig
Wanneer het verhaal zich afspeelt, is niet zo duidelijk. De moeder van Maria was zwanger van haar in het laatste oorlogsjaar en Maria vertelt ergens dat ze negentien jaar oud is. Als Maria nog in 1945 geboren is, zou het dus 1974 moeten zijn. Maar er wordt ook gesproken over een zomer waarin een dienstplichtig militair veroordeeld wordt tot achttien maanden cel omdat hij weigerde zijn haren te laten knippen en dat is in 1971 gebeurd. Laten we het dus maar houden op de vroege jaren zeventig.
Het is verbazend dat zelfs in die tijd nog een instelling als Moederheil bestond en hoe weinig de vrouwen zelf in te brengen hadden. De vrouwen in de roman Moederheil leggen zich niet bij hun situatie neer. Vooral Sofia is hierin de drijvende kracht. Haar moeder, die in de gevangenis zit heeft haar voorgehouden dat ze net zo veel waard is als ieder ander en dat ze nooit naar beneden moet kijken. Dat doet ze ook zeker niet. Ze vecht voor het behoud van haar kind en neemt ook wraak.
Dat doet ze voor een ander meisje in Moederheil en ze haalt ook haar eigen recht bij de verwekker van haar kind. Dat is niet het sterkste deel van het boek: het is wel erg toevallig dat ze weet wanneer die zich gaat verloven, maar over het algemeen kun je Sofia goed volgen in wat ze doet.
Wilde schrijfster
Bij de bespreking van De engelen van Elisabeth schreef ik:
Stiekem denk ik dat Els Florijn een veel wildere schrijfster is dan ze nu laat merken en dat ze in elk boek aan het verkennen is wat ze durft. Ik ben benieuwd wat dat nog gaat opleveren.
Eigenlijk is die gedachte in Moederheil alleen maar bevestigd. De vrijmoedige Sofia, die voor de duvel niet bang is, Maria die zich helemaal mee laat voeren door haar verliefdheid, de vaart waarmee het grootste deel van het boek verteld wordt - op al die punten gaat Florijn verder dan in haar vorige romans en elke keer worden haar romans iets beter.
Weer heeft ze een maatschappelijk onderwerp bij de kop genomen en weer neemt ze het op voor vrouwen die zelf hun boontjes moeten doppen. Het is een belangrijk onderwerp, waarbij ik ook moest denken aan de roman Schemerleven van Jaap Robben, waarin ook verteld wordt hoe weinig rechten een ongehuwde, zwangere vrouw heeft in de jaren zestig.
Waartoe Florijn allemaal in staat is, zullen we moeten afwachten. In elke roman schudt ze meer van zich af en ik ben benieuwd waar dat uiteindelijk toe leidt.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten