'Mijn broer had nog gezongen op de avond dat hij iemand doodslag.' Dat is de openingszin van de roman Schuld van Walter van den Berg. Die broer is Ron, zanger Ronald, de hoofdpersoon van Van den Bergs nieuwe roman Zanger Ronald zingt de blues.
In deze roman wordt ook duidelijk dat Van dode mannen win je niet over dezelfde personages gaat. Ik denk dat ik dat bij het lezen van Schuld nog niet in de gaten had. In Schuld is de verteller Cor, een schrijver, de broer van Ron. Samen zijn opgegroeid in een gezin met een gewelddadige stiefvader, in wiens hoofd we zitten bij het lezen van Van dode mannen win je niet. Daar heet het zoontje overigens Wesley, maar met terugwerkende kracht is het boek nu getrokken in de wereld van Ron en Cor.
Ron heeft indertijd de grens getrokken nadat de stiefvader steeds weer de grenzen van de moeder overschreed. Zo heeft hij het in ieder geval onthouden. Ook heeft hij steeds het verhaal verteld dat hij een marinier doodgeslagen heeft, omdat die zijn vrouw te na kwam. In Schuld lezen we al dat Ron de schuld voor die moord op zich genomen heeft, maar dat het verhaal net iets anders in elkaar zit.
Joop en Annie
Ron komt aan het begin van Zanger Ronald zingt de blues bij een begrafenis een bekende tegen: Joop Vissekom, die zo genoemd wordt vanwege zijn dikke brillenglazen, waarachter zijn ogen als vissen heen en weer gaan. Samen gaan ze wat drinken in een kroeg, waar ze een vrouw oppikken, Annie.
Die ochtend is Ron, samen met zijn broer Cor, naar het ziekenhuis geweest, waar Ron te horen heeft gekregen dat hij kanker heeft in een ver gevorderd stadium. Dat moet hij vertellen aan zijn vriendin Millie, maar dat stelt hij uit. Ook moet hij contact opnemen met zijn zoon Kevin, maar dat gaat ook al lastig.
Intussen heeft Ron toch aan Joop en Annie verteld wat er met hem aan de hand is en Joop wil meteen een benefietconcert organiseren en daar moet ook Marco Borsato aan meedoen. Annie heeft het maar alvast gedeeld op de sociale media, waar het meteen belangstelling trekt als een soort project X. Tussendoor schrijft Ron aan een lied, een vertaling van een nummer van Johnny Cash, 'Folsom Prison Blues'. Een lied over een gevangenis en over iemand die een moord op zijn geweten heeft.
Zoals alles in het leven van Ron loopt het allemaal niet uit op een groot succes. Wel zoekt hij zijn broer Cor op, die hij altijd als bevoorrecht heeft gezien. Hun confrontatie is het hoogtepunt van het boek.
Verhalen
In Zanger Ronald zingt de blues gaat het om het vertellen van verhalen: aan jezelf, aan anderen. Een verhaal waarmee je kunt leven en waarvan je hoopt dat anderen het geloofwaardig vinden. Maar wat gebeurt er als dat verhaal wegvalt?
Ook aan schuldgevoelens ligt een verhaal ten grondslag. Zo heeft Ron zich altijd schuldig gevoeld over het feit dat hij doorgeslapen heeft toen zijn doodzieke vader wakker werd en zich de trap op sleepte. Ron had hem willen dragen.
Voor het overlijden van zijn vader heeft Ron ook een verhaal: hij was een proefkonijn voor de medische industrie. Ron ziet meer complotten. Zo gelooft hij ook in de chemtrails. Net als iedereen kiest hij de verhalen waarin hij wenst te geloven, alleen blijken de zijne in de loop van het verhaal niet houdbaar, waardoor zijn hele leven aan het wankelen raakt.
Cor laat aan Ron zien dat hun verhalen verschillen. Ron heeft zich als een soort held gezien die zijn stiefvader een halt toeriep, maar misschien klopt dat verhaal niet. Dan is het verhaal waarmee hij geleefd heeft een leugen. Ron heeft alleen maar haatgevoelens ten opzichte van zijn stiefvader. Dat vindt Cor maar gemakkelijk; voor hem liggen de zaken veel genuanceerder. Ron blijkt nooit gezien te hebben welke positie Cor vroeger heeft gehad.
Eenvoudig/gecompliceerd
Aan de ene kant is Zanger Ronald zingt de blues een eenvoudig boek en dat is het ook als het gaat om de verhaalgebeurtenissen. Zo heel veel gebeurt er niet. Het hele gedoe over het benefietconcert dat uit de hand dreigt te lopen is zo over the top dat het me deed denken De man die in zijn eentje de Olympische Spelen organiseerde van Erik Jan Harmens. Maar ook bij dat onderdeel van het verhaal zijn er weinig ontwikkelingen, zeker als je het vergelijkt met de gevolgen van de sociale media in Ruimte. Aan het einde van het boek vermoedt Ron dat dat ook de overweldigende belangstelling voor het concert maar een verhaal is geweest waarin hij graag wilde geloven.
Psychologisch gezien is het boek gecompliceerder. Het gaat over de verhouding tussen ouders en kinderen en tussen broers, over loyaliteiten tegen de klippen op, over schuldgevoel, over weten wat je moet doen maar je geblokkeerd voelen om dat ook daadwerkelijk te doen. Door de diagnose die Ron heeft gekregen gaan er dingen schuiven in zijn leven: hij wordt gedwongen de balans op te maken en te bepalen wat er echt belangrijk is in het leven.
Van den Berg bedt dat in in de tocht van Ron en Joop Vissekom, die vooral langs de kroegen gaat. Net als in de vorige boeken weet de auteur goed de toon van mensen te raken en dat is aangenaam om te lezen. Toch zit er vooral in de eerste helft van het boek wel heel weinig plot, wat een zekere landerigheid tot gevolg heeft. Niet onaardig om te lezen, maar ik was nog niet echt verkocht. Pas bij het gesprek tussen Ron en Cor staat alles onder spanning en dan merk je wat er allemaal op het spel staat. Voor mijn gevoel werd het pas daar een goed boek.
Krabbelen
Met Zanger Ronald zingt de blues heeft Walter van den Berg weer een boek geschreven waarin hij het leven verkent van iemand die altijd tweede rang gezeten heeft bij het toneel van het leven, die moet krabbelen en weet dat het nooit echt wat wordt, maar hij moet toch door. Dat soort mensen beziet Van den Berg met mededogen en hij laat zien dat er ook iets groots zit en het blijven volhouden tegen beter weten in, in het maar doorgaan omdat het alternatief nog minder aantrekkelijk is.
De spreektoon waarin het boek geschreven is, houdt het luchtig, maar daaronder schuilt een diepe tragiek. Het tragische is niet dat er dingen niet lukken in het leven van Ron, want daar is hij wel aan gewend. Hij zou ooit voetballer worden en hij zal ook gedroomd hebben dat hij een bekende zanger zou worden. Maar dit gaat dieper. Dit gaat over de kern van zijn leven: over het besef dat hij met lege handen staat, dat het verhaal waarin hij geleefd heeft voorbij is en dat hij nergens op terug kan vallen. Uiteindelijk doet hij het enige wat hij nog kan doen.
Eerder schreef ik over ander werk van Walter van den Berg:
Geen opmerkingen:
Een reactie posten