Wat heb je eraan als je de hele wereld wint, maar schade lijdt aan je ziel? Aan die uitspraak, in het bijbelboek Mattheüs (hoofdstuk 16, vers 26) moest ik denken na het lezen van Ballade voor Sophie, een graphic novel van Filipe Melo (scenario) en Juan Cavia (tekeningen).
De oude maestro Julien Dubois heeft zich teruggetrokken in zijn huis, waar zijn huisgenote Marguerite iedereen op zijn verzoek buiten de deur houdt. Maar een stagiaire van de krant Le Monde, Adeline Jourdan, laat zich niet afschepen en dringt toch tot hem door. Aan haar vertelt hij het ware verhaal van zijn leven.
Julien en Frédéric
Julien was als jongetje al succesvol, vooral ook omdat hij zo gepusht werd door zijn moeder, voor wie het allemaal nooit goed genoeg was. Bij een wedstrijd speelt hij goed, maar uiteindelijk is er een andere jongen, Frédéric Simon, zoon van een schoonmaker, autodidact, die veel beter blijkt te zijn. Die kan door zijn spel het gevoel overbrengen dat hij zweeft. Maar Frédéric wint niet. Julien gaat met de prijs naar huis.
Dat kan geen zuivere koffie zijn, dat beseft Julien ook wel. En daarom wil hij Frédéric op een eerlijke manier verslaan, maar die kans krijgt hij niet. Dan breekt ook nog de oorlog uit. Frédéric blijkt Joods te zijn en komt in een kamp terecht. De moeder van Julien gaat in die tijd juist om met de Duitsers.
Na de oorlog begint Julien een relatie met Anne-Marie, de vrouw van Frédéric. Houdt hij van haar? Doet hij dat om dichter bij Frédéric te komen? Om hem dwars te zitten?
Juliens loopbaan is intussen grillig verlopen. Hij is erg succesvol geweest als commercieel pianist, onder de naam Eric Bonjour, maar eigenlijk was dat niet wat hij echt wilde. Hij heeft het idee dat hij zichzelf verloochent.
De drijvende kracht achter de transformatie van Julien Dubois tot Eric Bonjour is de pianoleraar Hubert Triton, die consequent getekend wordt als een bok, wat hem iets duivels geeft. De moeder van Julien is intussen met hem getrouwd. Het kost Julien moeite om om zich aan hem te ontworstelen. Dat doet hij door als toegift een klassiek stuk te spelen, zoals hij vroeger. Het is het einde van Eric Bonjour.
Schuldgevoelens
Aan het eind van zijn leven voelt Julien zich schuldig. Hij heeft verraad gepleegd aan zijn eigen talent en hij heeft de dood van Frédéric op zijn geweten. Niet letterlijk, maar zo voelt hij het wel. Verraad, collaboratie, speelt in het hele boek een rol. In de oorlog legt de moeder van Julien het aan met de Duitsers en waarom is ze eigenlijk met Triton getrouwd? Julien verraadt George Rivière, die hem ooit uit de goot gehaald heeft. In hoeverre is Julien eerlijk tegenover Anne-Marie? En zelfs: is Adeline wel eerlijk tegenover Julien?
Pas in het laatste deel komen we erachter hoe het zit, wie Adeline echt is en waarom dit boek Ballade voor Sophie heet. Die ballade is een muziekstuk, waarvan de bladmuziek opgenomen is in het boek. Het stuk is ook te beluisteren op Spotify (Balada para Sophie), waarbij als componist Filipe Melo is genoemd, wat me een mystificatie leek, maar de scenarist blijkt ook werkelijk de componist te zijn. Er is verder trouwens een playlist, samengesteld door de tekenaar Juan Cavia, waarnaar ik luister terwijl ik dit tik. Daarin zijn muziekstukken opgenomen die voorkomen in de graphic novel.
Het eerste nummer is een nocturne van Chopin, gespeeld door François Samson. Van deze pianist staan nog meer nummers in de playlist. Als Frédéric Simon overleden is, wordt vreemd genoeg, niet zijn grafsteen getoond, maar die van François Samson (maar met de jaartallen die bij Frédéric Simon horen). Samson was een bijzondere pianist, die niet heel oud is geworden. Hij kreeg in 1968 een hartaanval op het podium en stierf twee jaar later.
Getormenteerd
Julien Dubois is een getormenteerd man, die besloten heeft om al het onechte in zijn leven achter zich te laten en het werkelijke verhaal aan Adeline te vertellen. Het is een manier om met zichzelf in het reine te komen. Pas aan het einde van het boek vertelt ook Adeline haar ware verhaal.
Dat is ontroerend. Ballade voor Sophie zit zonder meer knap in elkaar. De innerlijke strijd van Dubois wordt mooi getekend en die komt ook goed uit omdat die gezet wordt naast de oprechte belangstelling van Adeline en de toewijding van Marguerite. Dat het vredig is aan het eind is aan de ene kant mooi, want je gunt het de personages zo dat ze de vrede vinden. Aan de andere kant was het me ook een beetje aan de zoete kant. Er zit een zweem van sentimentaliteit in, maar misschien past dat wel bij Julien, die toch voor een deel ook Eric Bonjour geweest moet zijn.
De tekeningen van Juan Cavia bevallen mij zeer. Zijn lijnen hebben iets hoekigs, wat zeker past bij de hoekige karakters van de personages, maar zijn tekeningen hebben ook een vleugje ironie en een een zekere mildheid, waardoor je met empathie de hoofdrolspelers volgt.
Of Julien van Ann-Marie gehouden heeft, blijft lang in het midden, maar uit de tekeningen kun je al veel opmaken. Als die twee met elkaar vrijen gaan ze zo in elkaar op en raken ze zo vervoerd dat het lijkt alsof ze overspoeld zijn door muziek die gespeeld wordt. Het zweven kan Julien in de muziek niet bereiken, al probeert hij het na te bootsen, maar wel in de liefde. Dat is op dat moment allemaal nog niet uitgelegd als je het al wel voelt, door de manier waarop die passage getekend is.
Ballade voor Sophie is een mooie en bijzondere graphic novel en dat is ook door het publiek herkend. De eerste druk is intussen uitverkocht. Hopelijk is het boek snel weer verkrijgbaar.
Titel: Ballade voor Sophie
Scenario: Filipe Melo
Tekeningen: Juan Cavia
Uitgeverij: Lauwert
2026, 320 blz. € 39,95 (hardcover)
