Dat in 2016 een boek van Marijke Schermer, Noodweer, verscheen, ontging mij indertijd geheel. Toch zal er indertijd over geschreven zijn en het is in ieder geval goed verkocht. Het boek verscheen in september en aan het eind van het jaar kwam de derde druk al uit. Ik las de vijfde, uit september 2017. Maar blijkbaar was ik tien jaar geleden te druk met het lezen en las ik te weinig over die boeken.
Liefde als dat het is (2019)viel mij wel op, waarschijnlijk ook door de intrigerende titel, maar pas toen in 2024 In het oog uitkwam kocht en las ik iets van Schermer. Een paar maanden geleden las ik Liefde als dat het is en nu ook Noodweer.
Zwijgen
Het boek gaat over Emilia en Bruch, ouders van twee kinderen, Leo en Osip. Ze zijn de stad uit getrokken en zijn gaan wonen in een dijkhuisje, buitendijks. Toen ze elkaar net kenden, heeft Emilia drie maanden geen contact gehad met Bruch, maar daarna namen ze de draad weer op. De aanleiding was een dramatische gebeurtenis, waarover Emilia altijd gezwegen heeft. Ik ga dat hier ook niet uit de doeken doen, zodat je zelf nog iets te ontdekken hebt in het boek.
Emilia heeft ooit met drie medestudenten het bedrijf SOS opgericht, Systematisch Onderzoek Statistiek, Bruch is immunoloog.
Door allerlei aanleidingen wordt Emilia uit evenwicht gebracht. Ze bezoekt met Bruch het toneelstuk A streetcar named desire, waarin Blanche ook het een en ander verzwijgt en als iemand haar van achteren benadert, gaat ze letterlijk door de knieën. Verder stijgt het waterpeil, waardoor hun dijkhuis wordt bedreigd en haar collega Eddie wordt beschuldigd van intimidatie en aanranding.
Emilia verliest de controle, kan afspraken niet nakomen en haar huwelijk met Bruch komt onder druk te staan. Ze valt terug op haar oudere broer Jacob, maar gaat weer terug naar het dijkhuis waar het crisis is.
Normaalverdeling
De beroepen van Emilia en Bruch zijn tekenend. Emilia doet statistisch onderzoek en daarin worden de meest extreme uitkomsten genegeerd. Wat Emilia overkomen is, heeft ze eigenlijk ook geschrapt. Ze dacht dat ze het achter zich kon laten en gewoon door kon gaan. En Bruch heeft haar daarbij geholpen.
Hij had haar weggelokt van de extremiteiten, hij had de liefde uit de clandestiene hoek gesleurd en haar uitzicht geboden op een leven, samen. Hij had haar onder de klok gelokt, midden in de normaalverdeling.
Later twijfelt Emilia daarover. In haar werk laat ze juist zien dat de statistiek een model is, dat je de zekerheid van cijfers moet nuanceren. Aan die nuanceringen heeft ze voorbijgeleefd.
De normaalverdeling was helemaal niet het juiste model, een typerende fout voor de statisticus: uitgaan van het verkeerde model. Ze had beter de oneigenlijke verdeling kunnen toepassen, de oneigenlijke prior die zich eindeloos naar alle kanten uitstrekt, een vlakte als een wateroppervlak, zonder pieken, zonder schuilplaats, dan was ze nu niet bedrogen uitgekomen.
Immunologie
Bruch is immunoloog. Hij onderzoekt hoe het lichaam zich tegen zichzelf kan keren. Geldt dat ook voor hun huwelijk? Is er iets in dat huwelijk dat zichzelf ondermijnt? Dat zou datgene kunnen zijn dat Emilia altijd verzwegen heeft. Maar er blijkt ook een andere kant aan het huwelijk te zijn, die van Bruch. Wat heeft hij verzwegen?
De titel Noodweer verwijst naar het stijgende water, dat het huis bedreigt. Aan de ene kant is dat de aanleiding voor oplopende spanning: hun huis, en daarmee hun gezamenlijke leven, wordt bedreigd. Aan de andere kant is dat stijgende water ook de spiegel van wat er in het huwelijk gebeurt: de toestand wordt bedreigender en het is maar de vraag of Bruch en Emilia het hoofd boven water kunnen houden.
Van Noodweer heb ik zeer genoten. Het is een vrij dun boek, 160 bladzijden, en op het eerste gezicht is het niet zo'n ingewikkeld verhaal. Schermer heeft een bijzonder heldere manier van vertellen. Maar elk detail lijkt een functie te hebben en hoe langer je erover nadenkt, hoe meer je ziet hoe ingenieus het boek in elkaar zit.
Neuzen in andermans spullen
Leuk is ook hoe een passage in Noodweer vooruit lijkt te wijzen naar In het oog. Als Emilia Bruch nog maar kort kent, neust ze in zijn spullen als hij 's ochtends gaat hardlopen.
Ze vond ansichtkaarten van zijn ex Mariette. Ook de kleinste details van zijn leven, aantekeningen in een kantlijn, het begin van een brief aan een vriend wiens naam nnog niet in zijn verhalen opgedoken was, een verdwaalde foto, een bewaarde steen, gaven het het idee dat ze dieper tot hem doordrong.
Dat doet Schermer tegenwoordig ook voor de Volkskrant. Mensen geven haar toestemming om in hun huist te verblijven en schrijft over wat de dingen in het huis zeggen over de bewoner ervan.
In alle boeken die ik tot nu van Schermer gelezen heb, draait het om de relaties tussen mensen. Aan de ene kant maak je mee hoe die zich ontwikkelen of op scherp worden gezet, aan de andere kant kijkje daar van een afstandje naar. Het is opmerkelijk dat je zowel heel betrokken kunt zijn bij de personages als een zekere afstandelijkheid kunt hebben.
Boeiende boeken, menselijke verhalen. Scherpe observaties, helder verwoord. Goede schrijfster. Na zo'n boek ben ik meestal meteen van plan om meer werk van de betreffende auteur te lezen en meestal komt het daar niet van. We zullen zien.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten