Andrecht was een kuststad. Of misschien vormde het wel een schiereiland. Maar op een dag kwamen e graafmachines en werd Andrecht losgemaakt van Het Land. Wie in de stad zit, zit daar vast. In de verwarring die ontstaat is er een man die het voortouw neemt: Leander Winkelman, een 'zonnebankbruine' volkszanger met een voorliefde voor Frankrijk. Hij zorgt er eigenhandig voor dat er weer stroom komt en hij neemt de leiding van de stad over. Maar hij trekt wel erg veel macht naar zich toe. Zo zorgt hij voor de verdeling van het voedsel en het is niet de bedoeling dat mensen zelf in hun voeding voorzien: er komt een verbod op moestuintjes. Zijn Gendarmerie houdt alles in de gaten.
In deze bijzondere stad leeft Amy, die post bezorgt. Dat is een illegale bezigheid, want inwoners van Andrecht mogen geen contact meer hebben met Het Land. Daarom bezorgt ze de post in de nacht. Daarnaar verwijst dan ook de titel van de roman van Lucas de Waard: Nachtbezorger.
De mensen die de brieven krijgen, moeten daarvoor betalen. Maar als een van de ontvangers, Ben, geen geld genoeg heeft, besluit Amy dat hij niet hoeft te betalen.
Vertellers
Er zijn verschillende vertellers in Nachtbezorger: Amy, ex-profboksster, ooit beschuldigd van het gebruik van doping. Ze trok zich terug in Atrecht, bij een vriendin, Zara, vlak voor de graafmachines kwamen. Verder is er Ben, kleermaker, die zich probeert te redden in de halfdode stad. Hij krijgt af en toe post van zijn dochter Samira. En hij kent uit zijn verleden de jongen die later hoofd van de Gendarmerie werd, een reus van een vent, half dierlijk: De Beer. En dan is er nog Jona, uitbater van café Mingus. Hij hoort niet en hij spreekt niet, al zou hij dat laatste misschien wel kunnen.
Het verhaal komt op gang als Amy een bijzondere opdracht krijgt: ze moet een brief van Leander Winkelman bezorgen bij diens moeder, die ergens in Het Land woont. Ze besluit samen met Jona de brief open te maken en de inhoud ervan blijkt compromitterend voor Winkelman te zijn. Vanaf dat moment is ze haar leven niet meer zeker.
Wat er daarna gebeurt, is spannend beschreven door Lucas de Waard. Er zit vaart in het verhaal en je leeft heel erg mee met Amy, van wie je steeds meer te weten komt. Je wilt dat ze het redt, maar je weet ook dat de kans daarop erg klein is, want de macht is goed georganiseerd.
Als je je maar mee laat voeren met het verhaal, leest het lekker weg. Het heeft een beetje de sfeer van young-adultroman, voor mijn gevoel. Er zijn best wat raadselachtige dingen in Atrecht, maar De Waard houdt er wel van om dingen uit te leggen in plaats van ze te laten zien. Je krijgt dan zinsneden als 'was het bokkige antwoord' en 'Ze grinnikt bitter'. Als lezer hoef je niet al te veel zelf te bedenken.
Vragen stellen
Als je je vragen gaat stellen, gaat het verhaal aan het wankelen. Hoe worden de mensen bijvoorbeeld gevoed? Voor zover mij duidelijk werd, is er geen landbouw in Atrecht (op wat subversieve moestuintjes na) en als er een voedingsindustrie zou zijn, is het niet duidelijk hoe die aan grondstoffen zou moeten komen. En hoe zit het met de economie van de stad? Zijn er banken? Heeft Atrecht zijn eigen geld? Verdienen mensen eigenlijk wel geld? Hoe komen ze dan aan wat ze nodig hebben?
Maar de belangrijkste vraag is natuurlijk: waarom besluit Leander Winkelman, die alle macht heeft, dat juist Amy de brief moet bezorgen. Hij weet wat erin staat en hij weet dat hij een enorm risico neemt. Hij zal ook de macht hebben om te zorgen dat er toch iemand het kanaal oversteekt om de brief te bezorgen. Daar heeft hij Amy helemaal niet voor nodig.
Compositie
Het verhaal wordt afwisselend verteld door Amy, Ben en Jona. Amy en Jona komen al gauw samen en ze spannen samen tegen Winkelman. Het verhaal van Ben geeft wel een inkijkje in het leven in Atrecht, maar zeker in de eerste helft van het boek voegt het niet heel veel toe. Pas aan het eind, als blijkt dat Ben en De Beer elkaar kennen, gaat die lijn iets meer betekenen. Verder zijn er twee hoofdstukjes, 'Ballon' en 'Dochters', die De Waard blijkbaar nodig had om een deel van het verhaal te vertellen. Dat maakt de compositie minder strak.
Op een gegeven moment bevinden Amy en Jona zich in een tram, waarvan het verhaal gaat dat er wonderlijke dingen gebeuren en die gebeuren er dan ook. Maar waarom eigenlijk? Het lijkt een ideetje dat in de roman gepropt is, maar dat ook achterwege gelaten had kunnen worden. En zo gaat het met meer verhaalelementen. Wat mij betreft had de redacteur hier en daar best wat strenger mogen zijn.
Eigenlijk was ik nogal teleurgesteld door Nachtbezorger, maar dat heeft mogelijk te maken met mijn verwachtingen. Ik ken uitgeverij De Geus als een uitgever van literatuur (Esther Gerritsen, Jaap Robben, Jannah Loontjens, Kristien Hemmerechts, Robert Haasnoot). Pas nadat ik Nachtbezorger uit had, las ik dat er een boek van De Waard ooit genomineerd was voor de Gouden Strop Schaduwprijs, een prijs voor thrillers. Van thrillers weet ik eigenlijk niets, maar ik kan me voorstellen dat daarbij de spanning het belangrijkst is.
Dat ik het boek ook gelezen heb als een young-adultroman zal te maken hebben met Amy, die al een heel verleden heeft, maar toch overkomt als een jongere. En ook bij dat soort romans ligt de nadruk vaak op de actie, is mijn indruk.
Nachtbezorger leest wel lekker door, maar het bood me te weinig. Dat je meeleeft met iemand die zich verzet tegen de macht, ligt nogal voor de hand. Dan sta je als lezer automatisch aan de goede kant en dat is misschien wel een net te gemakkelijke positie. Hoewel er nuances aangebracht worden, is redelijk duidelijk wie er deugt en wie niet. Ook al zijn de gebeurtenissen niet voorspelbaar, de roman is wel voorspelbaar in zijn strekking en dat heeft ervoor gezorgd dat ik me toch een beetje verveeld heb bij het lezen.
Maar misschien is dit gewoon geen roman voor mij en moet ik mij maar bij de literatuur houden. Wie tijdens een vakantie onbekommerd wil lezen, zal Nachtbezorger een prima boek vinden.
Lucas de Waard, Nachtbezorger, Roman. Uitg. De Geus 2026; 224 blz. €20,99
Geen opmerkingen:
Een reactie posten