Mouth & MacNeal, Duo tegen wil en dank (Roel Smit)

In mijn jeugd was Mouth & MacNeal een bekend duo en mensen van mijn generatie weten dan ook meteen wie ik bedoel. Intussen is hun roem weggewaaid met de wind. Bij mijn kinderen (die zelf ook weer kinderen hebben) zal er geen enkel belletje gaan rinkelen, noch bij de horen van de naam van het duo, noch bij het horen van de nummers waarmee de twee in de toplijsten stonden. Daarom stel ik ze toch maar even voor. 

Limburgsch Dagblad, 18 maart 1972

Mouth verwijst naar Willem Duijn (wiens naam ook wel als Willem Duyn werd geschreven), die optrad onder de naam Big Mouth. MacNeal is Maggie MacNeal, de artiestennaam van Sjoukje van 't Spijker (later Sjoukje Smit), die eerder ook een plaatje opnam als Maggie Macneil. Het duo vierde triomfen van 1971 tot en met 1974, stond met het nummer 'How do you do' vier weken in Amerika in de top tien van de Billboard Top 100 en werd derde op het Eurovisiesongfestival met 'I see a star'/'Ik zie een ster'.

Motto's

Over dit duo bracht Roel Smit in 2012 een boek uit: Mouth & MacNeal, Duo tegen wil en dank. Dat is al een tijdje terug, maar ik las het boek nu pas. Uit de ondertitel blijkt dat de samenwerking niet altijd even hartelijk was en daarnaar verwijzen ook de drie motto's, die ontleend zijn aan nummers die Willem en Sjoukje samen zongen:

Once I said I wanted you

I don't remember why

(How do you do)

I understand that all men can't be the same

but the way you treated me when we met was hard and strange

(Hello-A)

I think I have to excuse myself

cause I behaved kinda rude

(Batteringram)

Deze citaten verwijzen naar de samenwerking en dan vooral naar het gedrag van Willem. Maar het zou jammer zijn om de geschiedenis van het duo daartoe te beperken. 

Het duo werd bij elkaar gebracht omdat anderen daar wel iets in zagen. Hun eerste nummer zongen ze apart van elkaar in. Ze zagen elkaar toen zelfs niet in de studio. Zo zou het later nog wel eens gaan. Maar al vrij snel kwam het succes, waardoor het voor veel partijen beter was als het duo het een tijdje vol zou houden. 

Een groot succes was het Eurovisiesongfestival 1974, gewonnen door ABBA, waar Mouth & MacNeal derde werden. Maar aan het eind van het jaar viel het duo uit elkaar. 

Hoe dat allemaal zo gegaan is, beschrijft Roel Smit tot in detail. Als zestienjarige ziet hij het duo voor het eerst (in november 1971). Dat beschrijft hij in het voorwoord. '(...) en mijn besluit staat vast, ik ga een fanclub oprichten voor Mouth & MacNeal!' Pas bijna aan het eind van het boek wordt duidelijk dat hij dat ook inderdaad gedaan heeft. In die jaren heeft hij een schat aan informatie verzameld en die deelt hij in dit boek. 

Citaten

Dat doet hij met veel (te veel) uitroeptekens en met veel citaten uit interviews. De bronvermelding is meestal summier, maar Smit maakt wel steeds duidelijk wat de citaten zijn; die zijn cursief gedrukt. Dat maakt het lezen overigens niet altijd even makkelijk. Een paragraaf uit het eerste hoofdstuk ('Holland Kwartet (1958-1967)') bestaat voor ongeveer de helft uit cursieve tekst en dat ook nog gepresenteerd als een enkele alinea van meer dan een pagina lang. 

Bedenkelijker is dat Smit wel citeert, maar dat hij het daarbij laat, waardoor een stuk uit een interview al gauw als de waarheid wordt gepresenteerd. De bladzijde over de jeugd van Willem is bijna in zijn geheel opgetekend uit de mond van de zanger. Of de informatie klopt, wordt niet duidelijk. 

Heel vaak staat onder aan een hoofdstuk of paragraaf, vetgedrukt: 'N.B. Zie bijlage voor discografie en hitstanden' of 'N.B. Zie bijlage voor discografie, hitstanden, covers en tv-optredens.' Het zijn overbodige verwijzingen, want uit de inhoudsopgave wordt ook wel duidelijk waar de lezer de informatie kan vinden en deze aanwijzingen staan misschien wel in de helft van alle hoofdstukken. 

Feitelijke informatie

Dat gedeelte van het boek is trouwens indrukwekkend. Blijkbaar heeft Smit zijn werk als voorzitter van de fanclub goed gedaan: hij heeft zo'n beetje alles bijgehouden. De agenda van het  duo, hun tv-optredens in binnen- en buitenland, de discografie natuurlijk, maar ook de hitnoteringen, de tracks op LP's, CD's en DVD, de covers die van de nummers gemaakt zijn en hoe Mouth & MacNeal (gezamenlijk en afzonderlijk) scoorden in de populariteitspolls. 

Bij de 'Geraadpleegde boeken, kranten en tijdschriften' staat dan weer bijna niks. Titels van kranten en tijdschriften worden genoemd, maar niet welke artikelen gebruikt zijn. Van boeken wordt alleen de titel en de auteur genoemd. Eigenlijk heb je aan deze lijst niets. 

Wie oude tv-optredens van Mouth & MacNeal bekijkt, zal de lol zien die daaruit spreekt: een vrolijk duo dat het goed met elkaar kan vinden. Zo professioneel waren ze wel. Ook de muziek, die vrij commercieel is, heeft iets vrolijks, iets luchtigs. Maar er waren perioden dat het tussen hen niet goed liep. 

Tubantia, 9 mei 1973. Een miljoen exemplaren
van 'How do you do' verkocht in Amerika

Verschillen

Het is goed om te bedenken dat er grote verschillen tussen de twee zijn. Willem Duijn werd geboren in 1937, Sjoukje van 't Spijker in 1950; Duijn had al verschillende bands achter de rug toen hij toetrad tot het duo, Van 't Spijker had een enkel plaatje uitgebracht, dat geen succes had. Verder waren er grote verschillen in karakter. 

Willem was altijd zeer aanwezig, wilde de boel opschudden, hield van de show. Daarbij ging hij zich te buiten aan de drank. Smit vertelt van een bedreigende situatie waarin Van 't Spijker hem nauwelijks haar hotelkamer uit gewerkt krijgt. Van 't Spijker viel wat buiten de groep, (Willem en de band) en kwam veelvuldig te laat of meldde zich af voor optredens, wat Willem weer niet professioneel vond. Smit vertelt wel dat de zangeres het soms 'niet meer trekt', maar omdat hij vaak anderen citeert in plaats van zelf te duiden, blijft 'plichtsverzuim' doorschemeren, terwijl er wellicht ook plausibele redenen waren om het niet langer op kunnen brengen. 

Bekend werd hoe Willem zijn zangpartner verschillende keren aangekondigd heeft: als 'de zangeres zonder borsten', wat door haar als een grove belediging werd opgevat. Dat zal het ook geweest zijn. Aan de andere kant vertellen anderen dat hij zo'n aankondiging daarvoor ook al deed bij bijvoorbeeld Ronnie Tober. 

Sjoukje moet zich vaak eenzaam gevoeld hebben in de groep mensen, wat mogelijk pas wat beter werd toen Frans Smit (die later haar man zou worden) haar ging vergezellen. 

In de paar jaren dat het duo bestaan heeft, heeft Sjoukje zich snel ontwikkeld, van een beginnend zangeresje voor wie alles nieuw was tot een vrouw die duidelijker zag wat ze wel en niet wilde. Het duo heeft kansen gehad om de populariteit in het buitenland (Verenigde Staten, Japan) verder uit te bouwen, maar Willem weigerde te vliegen. Vliegschaamte bestond toen nog niet, vliegangst wel, maar er wordt door Roel Smit gesuggereerd dat Willem Duijn die beslissing nu eenmaal genomen had en uit een soort koppigheid er niet op wilde terugkomen. 

Dicht bij de hoofdpersonen

Mouth & MacNeal, Duo tegen wil en dank is een interessant boek. Je hebt het idee dat je dicht bij de twee hoofdpersonen komt, doordat mensen uit de directe omgeving over hen vertellen en doordat er ook weergegeven wordt wat zij zelf verteld hebben. Niet alleen achteraf, maar ook op het moment dat het allemaal speelde. Aan de andere kant had ik soms wat meer afstand gewild, meer duiding, meer objectiviteit. Niet dat Smit subjectief is, maar de mensen die hij aan het woord laat, zijn dat onvermijdelijk wel. Misschien ontstaat er door al die persoonlijke indrukken wel een soort intersubjectiviteit, maar Smit is me net te veel degene die het ook maar optekent, in plaats van iemand die er zijn biografie van maakt. 

In veel biografieën komt er een fotokatern voor. Die foto's staan in dit boek tussen de tekst door en het zijn er behoorlijk wat, maar ze zijn meestal vrij klein en ze zijn niet van topkwaliteit. Bij de afzonderlijke foto's staat vaak geen bronvermelding. Hier zal ook meegespeeld hebben dat Smit voor zijn boek niet een degelijke uitgeverij heeft gevonden. Bij Gigaboek kan iedereen zijn eigen boek laten drukken, maar het is niet een uitgeverij met een eigen fonds en eigen promotiemogelijkheden. Waarschijnlijk heeft Roel Smit zelf zijn boek onder de aandacht van de pers moeten brengen. 

In hoeverre dat gelukt is, kan ik niet nagaan, maar als er over Mouth & MacNeal wordt gesproken, wordt zijn boek vaak genoemd en dat lijkt me terecht. Er is best het een en ander op aan te merken, maar je merkt dat het geschreven is door iemand die hield van het duo en hun muziek. Smit heeft veel materiaal verzameld. Dat is niet compleet, maar het is wel veel. 

Naleven

Over het naleven van de twee artiesten, na de breuk, besteedt Smit eigenlijk geen aandacht; dat viel buiten het bestek van zijn boek. Willem Duijn heeft nog als Big Mouth een duo gevormd met Little Eve en hij heeft ook solo nog plaatjes gemaakt, zowel als Big Mouth als als Willem Duyn. Over het nummer 'Willem' schreven John Schoorl en Paul Onckenhout in de Volkskrant (20 februari 2024) dat het een soort boetedoening was. Willem Duijn overleed in 2004. 

Sjoukje van 't Spijker had na Mouth & MacNeal nog een hele carrière als Maggie MacNeal. Ze scoorde hits in het Nederlands en het Engels (bijvoorbeeld 'Terug naar de kust' en 'When you're gone'), vertegenwoordigde Nederland succesvol (vijfde plaats) op het Eurovisiesongfestival (met 'Amsterdam') en trad op als een van de drie Dutch Divas (met Sandra Reemer en Marga Bult). In haar leven zit zeker nog een boek. Dat zou ik wel willen lezen. 

Het Parool, 1 september 1972