Bunt Blogt: Gevangen in het Oranjehotel. 8 getekende oorlogsverhalen

Dat het Oranjehotel eigenlijk geen hotel was, maar een gevangenis, dat wist ik wel. In de oorlog diende het als Polizeigefängnis, die heel wat mensen herbergde. Maar wat wist ik er verder eigenlijk van? Ik had een paar aflevering beluisterd van Oranjehotel in verzet van Peter de Ruiter en ik heb het voorbij horen komen in verhalen over de oorlog. Maar ik ben er nooit wezen kijken, ik heb me er nooit in verdiept.

Maar onlangs las ik Gevangen in het Oranjehotel - 8 getekende oorlogsverhalen en nu denk ik: Dat is een plek waar zoveel gebeurd is, daar moet ik toch een keer heen.

In het boek tekenen acht verschillende striptekenaars een aspect van het Oranjehotel in acht tot twaalf pagina's elk. Bij elk verhaal staat een korte toelichting in proza. Verder is er een voor- en dankwoord van de directeur van NM Oranjehotel Anke van der Laan en een informaties essay van Maia Bijl en Bram Groenteman.

Beeldvorming

Ze vertellen over borduurwerken die gemaakt zijn in en over het Oranjehotel en die eigenlijk de voorlopers zijn geweest van de stripverhalen. Maar ook over de gevangenen. Na de oorlog ontstond het beeld dat er vooral verzetsstrijders in het Oranjehotel vastgehouden werden, maar er zaten Joden, Sinti, Roma, communisten, vrouwen en kinderen, criminelen en anderen die in de terugblikken op de oorlogstijd veel minder belangstelling kregen.

Toch is al heel snel na de oorlog (op 7 juli 1945) een oproep gedaan door een commandant van het voormalige Oranjehotel aan oud-gevangenen om hun ervaringen op te schrijven. Maar hij schiftte wel wat er binnenkwam en bepaalde zo mede het eenzijdige beeld. Met dit boek wordt meer recht gedaan aan de veelkantigheid van het Oranjehotel en van degenen die er verbleven.

De 'verhalen' zijn getekend door -ik noem ze maar even allemaal- Tânia Alexandra Cardoso, Gemma Plum, Nova de Hoo, Sterric, D'Avellonne van Dijk, Guido van Driel, Jan Vriends en Pieter Brouwer. Achter in het boek zijn korte biografieën van de stripauteurs opgenomen.

Boodschappen

Als je alle bijdragen achter elkaar leest, merk je dat verschillende keren terugkomt dat er boodschappen werden doorgegeven. Bijvoorbeeld door degenen die het eten ronddeelden, maar ook door de bibliothecaris die boeken verspreidde. Iedereen zat opgesloten, maar er was wel contact. Niet alleen door briefjes of mondeling, maar ook door klopsignalen. Het zijn aspecten die me niet bekend waren. Werden er boeken rondgedeeld? Ja, dus.

In dit boek is er ook aandacht voor de vrouwen: degenen die het eten rondbrachten, de vrouwen die borduurwerken maakten en zo het leven in het Oranjehotel vastlegden en bijvoorbeeld voor Riet Hoogland, een van de 'gangloopsters' die een dagboek bijhield op stukjes wc-papier, die uiteindelijk als propjes in haar korset buiten het Oranjehotel raakten.

Voor degenen die geïnteresseerd zijn in wat er in de oorlog gebeurde in deze gevangenis in Scheveningen is Gevangen in het Oranjehotel een informatief en aantrekkelijk boek. Door wat er allemaal verteld wordt, maar ook door de manier waarop. Strips zijn een uitstekende manier om een beeld over te brengen. Er staan ook foto's in het boek, waaruit blijkt dat de striptekenaars echt hun best hebben gedaan om dicht bij de werkelijkheid te blijven.

Gegen die Wand

Eigenlijk doen alle striptekenaars het goed, maar enkele springen er voor mij uit. Gemma Plum noemt haar strip Gegen die Wand, een titel die de gelijknamige film in herinnering roept. In de strip gaat het om mensen die letterlijk met hun gezicht tegen de muur worden gezet. We gaan als kijker de rij af en bij sommige van de gevangenen blijven we wat langer stilstaan, zoals bij Rudolph Cleveringa, die een protestrede hield tegen het ontslag van zijn Joodse collega's aan de universiteit van Leiden. Verder bijvoorbeeld Ernst Cahn, houder van een ijssalon die een knokploeg op de been bracht en Jacoba Blom - Schuh die wordt opgepakt voor belediging van de Führer.

Plum tekent sober en schetst goed de historische setting. Maar het best werkt dat je al die gevangenen ziet, op hun rug, met alleen maar een naam, een geboorte- en sterfdatum en kort wat informatie. Aan de ene kant de anonimiteit (we zien het gezicht niet) en tegelijkertijd de persoonlijke aandacht, doordat deze mensen wel allemaal genoemd worden. Ik ben er erg van onder de indruk.

Zoals gezegd: over elke strip is wel wat goeds te zeggen, ook over die van Nova de Hoo. Maar ik vond sommige personen net te karikaturaal, waardoor ik ze minder serieus nam. En het is verder duidelijk dat De Hoo geen idee heeft hoe een klomp aan een voet zit en ze heeft zeker nooit met klompen gelopen.

Luikjes

Heel goed ook vind het verhaal van Sterric, waarin de kaders voornamelijk de luikjes zijn in de gevangenisdeuren zijn. Sober getekend, stemmig ingekleurd. Van deze stripmaker las ik ooit De vloek van rood dat me nog niet helemaal overtuigde, maar deze bijdrage, over de bibliothecaris Jentinus van Dijk is gewoon goed.

Jan Vriends (van De kosmonaut) heeft ook een bijzondere manier gevonden om zijn verhaal te vertellen. We lezen een brief die de gevangene Hendrik de Vries aan zijn 'lieve Jopie en kleine Grietje' schrijft. Terwijl we deze warme en schrijnende brief lezen, zien we op de tekeningen hoe Hendrik de Vries uit zijn cel gehaald wordt en buiten de gevangenis geëxecuteerd wordt. Een indrukwekkend verhaal.

Pieter Brouwer kan geweldig tekenen en een deel van zijn strip is echt goed. Maar hier en daar kwam het me toch een beetje over als effectbejag, als ik zie hoe getekend is dat een Duitser een deur intrapt en het bevel geeft het huis te doorzoeken. Het perspectief, waarbij de intrappende voet heel groot wordt, met daarbij groot 'Boem', de woede bij het bevel tot doorzoeken van het huis. Het is me allemaal net te. Verderop in het verhaal is hij meer ingehouden en dat lijkt me beter te werken.

Ik ben niet op elk verhaal ingegaan en daar zit wel een zekere willekeur in. Guido van Driel is ook altijd goed voor sterke strip, D'Avellonne van Dijk heeft een gewaagde kleurstelling en stileert mooi en het openingsverhaal, van Tânia Alexandra Cardoso, laat het gebouw goed tot zijn recht komen, inclusief alle geluiden die het herbergt.

Gevangen in het Oranjehotel is een informatief, maar ook een indrukwekkend boek. De informatie en strips blijven nog wel een tijdje in je hoofd zitten als je het boek dichtslaat. Het boek is tegelijkertijd uitgegeven in het Nederlands, het Engels en het Duits.

Gevangen in het Oranjehotel. 8 getekende oorlogsverhalen. Diverse auteurs. Uig. Scratch Books, 2025; 120 blz. € 27,50 (hardcover)