In het leven van Anja is aardig wat veranderd: haar kat Simon is verdwenen, haar man Jarno heeft na vierentwintig jaar zijn biezen gepakt en haar moeder is overleden. Anja schrijft zich in voor een groepswandeling, die ook wel een wandelcursus of een wandelworkshop wordt genoemd. Ze zullen gaan wandelen in Bretagne. In de flyer leest ze:
Tijdens de groepsreis ZelfBewust Wandelen & Communicatie (zbwc) ontdek je hoe het is om écht te wandelen in BewustZijn. Met aandacht voor je lichaam, je omgeving, het moment & de mensen die tijdelijk met je meebewegen. Los van dwang. Los van ruis. (...)
Ben jij iets van jezelf verloren onderweg? Wil jij loskomen van oude patronen en stevig in je eigen kracht gaan staan? Dan is deze wandelworkshop voor jou! gun jezelf dit. Zet die stap. Laat los & word heel.
Madeliefjes
Daar verwijst dus de titel naar, maar de vraag is wat Anja eigenlijk los moet laten. Ze heeft ook behoefte aan vastheid. Niet voor niets gelooft ze in madeliefjes, waarvan iemand anders zegt:
Ik snap wel dat je daarin gelooft. Ze groeien hier gewoon óp de stenen, dat je denkt: hóé dan, joh?
Die madeliefjes staan ook prominent op de cover de roman.
Los begint met een proloog, waarin Anja net de groep wandelaars verlaten heeft. Blijkbaar is de spanning hoog opgelopen.
Ze voelde de verbaasde blikken van de anderen in haar rug, maar het was al te laat, daar ging ze, het was hun eigen schuld. Hadden ze haar maar niet de hele tijd over het hoofd moeten zien.
Kleurloos
Anja is een vrij kleurloze figuur, die de hele tijd over het hoofd wordt gezien. Dat lijkt ze niet erg te vinden.
Door de jaren heen was Anja gewend geraakt aan haar onzichtbaarheid, waardoor ze soms eenzaam was, maar vaker nog - ze schaamde zich er bijna voor - comfortabel en vreemd bevoorrecht. Niet bekeken worden was zo lekker rustig.
Maar nu lijkt ze toch de groep te willen straffen voor het feit dat ze haar weer niet opmerken ('hun eigen schuld'). Dat lijkt niet helemaal met elkaar te kloppen.
Moeder
Van tijd tot tijd verschijnt haar moeder (Gerjanne Carola van Dijk-Hendriks) haar om de daden van haar dochter te becommentariëren, zoals moeder steeds gedaan heeft. Ze hield van aanpakken. Zo heeft zij ook min of meer de aanzet gegeven tot de relatie tussen Anja en Jarno.
De vraag is of Anja zo ver komt dat zonder haar reeds overleden moeder kan. Het op één na laatste hoofdstuk bestaat maar uit een enkel woord: 'Mam?'.
In Los beschrijft Merel Bem hoe het Anja vergaat in de wandelgroep. Er zijn heel wat andere groepsleden en ze worden allemaal min of meer als een karikatuur beschreven. Het zijn wonderlijke figuren die vaak teruggebracht worden tot een enkele eigenschap. Anja beziet ze van een afstandje, zoals ze gewend is.
De enigen die dichter bij haar komen zijn de oudere vrouw Arwen, met wie Anja een kamer deelt en de jongere man Hassan.
Ironie
Bem heeft vooral geprobeerd het boek luchtig te houden en dat is goed gelukt. Het is met veel ironie geschreven, vlot verteld en op montere toon. Hierbij moest ik denken aan het vroege werk van Renate Dorrestein.
Maar ironie schept ook afstand en ik kan me maar niet aan de indruk onttrekken dat de auteur haar hoofdpersonage eigenlijk niet serieus neemt en haar ook maar een wonderlijk figuur vindt. Daardoor blijf je als lezer ook op afstand van Anja. Die heeft zeker ook iets tragisch, maar die tragiek bereikt je niet, doordat die steeds geïroniseerd wordt. Dat ging me tijdens het lezen wat tegenstaan.
Door de proloog weet je dat het uiteindelijk op een confrontatie moet uitlopen, maar tot die tijd kabbelt het allemaal een beetje door. Onderhoudend, zeker, maar misschien vind ik dat toch te weinig. En als het dan toch zover komt dat Anja het zat is en voor de groep uit gaat lopen, verbaast het meer dan dat ik wel snap dat ze het zat is.
Enige dramatiek
Dat het erop aankomt en dat er echt iets moet gebeuren, wordt wel duidelijk in de slotscène, waarin wel enige dramatiek zit. De vaardigheid om dat wat extra aan te zetten, bezit Bem wel. Maar ook in deze passage neem ik Anja toch maar half serieus en kijk ik van een afstandje toe.
Het lijkt wel of de auteur in het boek ook de hele tijd op afstand is gebleven. Of ze haar personages niet serieus neemt en dus ook de problematiek op een afstand houdt. Aan de ene kant is het verfrissend dat dit niet de zoveelste navelstaarderige roman is van een auteur die nog dingen uit haar eigen verleden moet verwerken en daar een roman voor gebruikt, maar aan de andere kant wil ik ook wel weten waarom nu juist dit verhaal geschreven moest worden, wat dit nu met de auteur te maken heeft.
Misschien heeft Bem als auteur toch net een te veilige positie ingenomen. Eigenlijk is ze, net als Anja, in deze roman onzichtbaar en dat vindt ze misschien wel comfortabel. Maar het gevolg is wel dat we haar over het hoofd zien, het boek dichtslaan en verder gaan zonder nog aan haar of haar personage te denken.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten