Podcast: Vink, Dé podcastgids van Nederland

Het fenomeen podcast bestaat al een tijdje, maar pas de laatste jaren groeit het snel in Nederland. Het is leuk om zelf te ontdekken wat er allemaal is, maar de kans bestaat dat je heel veel aardigs over het hoofd ziet. Daarom is het goed dat er gidsen zijn die je op de pareltjes (echte of valse) wijzen.

Ooit besprak ik hier Oordop, waarin goede tips werden gegeven, maar die podcast staat al een jaar stil. Sinds kort is er Vink, waarin elke week drie podcasts worden besproken. De naam duidt aan de ene kant op het woord luistervink, wat zo oubollig is dat het ook weer leuk is, maar ook op het oordeel dat de makers uitspreken over een podcast, dat altijd begint met 'vink', bijvoorbeeld 'vink leerzaam', 'vink goed gemaakt' enzoverder.

Makers

De makers zijn Mischa Blok, presentatrice bij Radio 1 en verzorger van de podcast Liefdeslessen, Vincent Bijlo, die al genoemd werd bij de podcast Hallo, hier Hilversum en Stan Putman, recensent bij de Volkskrant.

In elke aflevering worden drie Nederlandse podcasts besproken. De beperking tot het Nederlandse taalgebied is handig. Ten eerste is dat gebied al best omvangrijk en ten tweede is er over Engelstalige podcasts al aardig wat te vinden.

Meestal hebben de drie recensenten elk een aflevering van zo'n podcast beluisterd (en soms meer). Dat wordt niet altijd onderling afgestemd, zodat het ook kan voorkomen dat twee van de drie dezelfde aflevering hebben beluisterd. Dat is overigens geen nadeel. Van elke podcast worden fragmenten uitgezonden, zodat de luisteraar ook zelf een oordeel kan vormen.

Typering

Ik ben behoorlijk enthousiast over Vink. In de eerste aflevering werden besproken: Man, man, man, Bright en Ik ken iemand die. Het zijn drie podcasts die ik nog nooit beluisterd heb en na deze uitzending wist ik dat ik daar ook niet naar hoefde te gaan luisteren. Het zijn geen podcasts voor mij. Ik had het idee dat de typering door drie verschillende mensen me, in combinatie met de fragmenten, aardig duidelijk kon maken wat ik kon verwachten.

In volgende uitzendingen werden ook podcasts besproken die ik wel ken, zoals De Bourgondiërs, Rauw, Tante Jos, De kofferbakmoord en De Blankenberge tapes. Ook dat is prettig, omdat je op die manier je oordeel naast dat van de besprekers kunt leggen. De typering van de podcasts komt overeen met hoe ik ze beluisterd heb. Het oordeel verschilt soms, wat alleen maar leerzaam is.

Omdenken

De podcast Omdenken heb ik niet beluisterd, maar wat ik hoorde vond ik ergerniswekkend. Mensen leggen hun problemen voor, maar er wordt eigenlijk nauwelijks geluisterd. De presentator is alleen maar bezig met zijn eigen oplossingen, die soms miskenningen van de problemen zijn. Overdreven gezegd: als iemand komt omdat zijn geliefde overleden is, krijgt hij waarschijnlijk te horen dat het voordeel is dat je die persoon nu niet meer kunt kwijtraken. Van dit soort mensen mag je geen problemen meer hebben, alleen maar uitdagingen. Het woord 'schandelijk' kwam bij me op.

De mensen met problemen in die podcast waren ook vreemd geslecteerd. Er was bijvoorbeeld een vrouw die haar leven een 8,5 waard vond. Dan zit je wel dik in de problemen natuurlijk.

Ik geef het voorbeeld om te laten zien dat je niet een uur over een podcast hoeft te praten om toch een oordeel te vormen.

Oor voor vormgeving

De drie recensenten hebben een goed oor, niet alleen voor inhoud, maar ook voor vormgeving. Of onder een gesprek een muzikaal bedje is gemonteerd, hoor je wel, maar meestal luister je er niet bewust naar. Doordat dit soort dingen bij Vink wel genoemd wordt, word je je er meer van bewust.

Over het algemeen zijn de gesprekken helder. Putmans valt nog wel eens terug op modieuze uitdrukkingen, in plaats van nauwkeurig te formuleren wat hij bedoelt. Hij gebruikt woorden als 'lame' en 'corny', waarvan ik maar even aanneem dat hij ze in serieuze krantenstukken niet zou gebruiken. Het zou prettig zijn als hij ze in de podcast ook zou nalaten.

Eerlijke kans

Het afrondende oordeel (vink technisch goed gemaakt, vink passend bij de doelgroep, vink saai) noemt altijd verschillende kanten van de besproken podcast. Elke podcast wordt serieus beluisterd, wat wil zeggen dat elke podcast een eerlijke kans krijgt.

Het volhouden van vinkenmetafoor met 'Welke eieren heeft Vink nu weer uitgebroed?' wordt na een paar uitzendingen wel flauw. Zeker wanneer het helemaal niet om uitbroeden blijkt te gaan, maar om plastic verrassingseieren die geopend worden. In ieder geval wordt die suggestie gewekt door het geluid dat te horen wordt gebracht.

Snack

In aflevering 5 werd gesuggereerd dat er ook een 'podcastsnack' als tussendoortje besproken zou worden. Ik had verwacht dat een of meer podcasts heel kort beoordeeld zouden worden, desnoods met het ballensysteem. Maar nee, het blijkt om een echte snack te gaan. Heel leuk voor de podcastmakers, maar de luisteraar die meer wil weten van podcasts heeft er niets aan. Zonde van de zendtijd.

Als ik het goed begrepen heb, is tot nu toe de podcast alleen digitaal te beluisteren geweest. Binnenkort zijn er drie heuse radio-uitzendingen. Vreemd genoeg staat daar (op het moment dat ik dit tik) niets over op de website. Daar is wel elke aflevering te beluisteren, maar de informatie is verder magertjes. Ook zou er meer overzicht mogen komen, bijvoorbeeld door even een lijstje te maken met de drie besproken titels, in plaats van die te verstoppen in een stukje tekst.

Maar een podcast moet het sowieso niet van een website hebben. Van veel websites raakte ik pas op de hoogte als ik de podcast al tijden (soms al jaren) beluisterd had. Dat beluisteren moet genoeg zijn. Bij Vink is dat ook zo. Vink handig. Vink van een prettige lengte. Vink goed gemaakt.

Bijlo, Blok en Putman. Foto gejat van de site van AvroTros

Alle besprekingen van podcasts op Bunt Blogt vind je hier. De vijfentwintig podcasts die als eerste besproken zijn, vind je in dit lijstje.

De geesten (Yves Petry)

Altijd prettig, als een boek iets meer biedt dan een leuk verhaaltje. Wat dat betreft kun je goed terecht bij Yves Petry. In zijn roman De geesten staat een arts centraal die werkt bij Dokters Zonder Kleur, een fictieve organisatie, die erg lijkt op Artsen Zonder Grenzen. De naam van de organisatie verwijst naar de neutraliteit die in acht wordt genomen, maar misschien is de hoofdpersoon, Mark Oostermans, ook wel een beetje kleurloos.

Bij het begin van het boek komt hij terug van een missie in Afrika, waar hij verbleef in kamp Bilonga. Je komt er al gauw achter dat daar dingen behoorlijk fout zijn gegaan en dat Mark zich niet aan de voorschriften heeft gehouden. Langzaam wordt duidelijk wat er zich heeft afgespeeld.

Hulp aan een gebied dat bijvoorbeeld getroffen is door een aardbeving zou je een neutrale missie kunnen noemen: je hoeft geen partij te kiezen, want iedereen is slachtoffer. Bij Bilonga staan er twee partijen tegenover elkaar: de N'gali (christelijk) en Hiromwe (moslim). Ook dan blijft Dokters Zonder Kleur neutraal, maar je moet wel rekening houden met twee partijen. Daardoor lopen spanningen gemakkelijk op.

Idealisme

Werken in zo'n kamp is weinig opwekkend en je kunt je afvragen waarom mensen het doen. Marks collega Margot heeft het idee, of misschien wel de illusie, dat ze de wereld wat beter kan maken door het werk dat ze doet. Ze doet het uit idealistische motieven.

Tegenover haar staat de ex-jezuïet Jeroen Ullings die niet het idee heeft dat hij met zijn werk iets goed doet voor de wereld en die weinig opheeft met de wereldverbeteraars. Dat wil niet zeggen dat zijn werk daaronder lijdt, overigens. Volgens Margot moet Ullings de foute dingen zeggen om de juiste dingen te doen, maar ze vindt dat dan uiteindelijk de plaats van zo iemand niet het kamp is.

Verlichte medemens

Ulings vindt haar het toonbeeld van de verlichte medemens (die hij helemaal niet zo verlicht vindt), die keurig de geaccepteerde wetenschappelijke theorieën aanhangt, maar bij wie geen geest te vinden is. Ibrahim, gids en vertaler, noemt Ullings een man met een ziel: 'Dat zie je niet altijd bij Europeanen. Maar hij staat alleen. Dat is een gevaar, vooral voor hemzelf.'

Dat laatste klinkt ook een beetje door als het elders in de roman gaat over de kunst. Ook kunst kan gevaarlijk zijn voor jezelf. Kristien werkt in de geestelijke gezondheidszorg met jongeren. De helft ervan kampt met een gefnuikte artistieke ambitie. Ook die kan zich blijkbaar tegen de persoon zelf keren.

Over Margot, zegt Ibrahim: 'Zij denkt zoals de meeste Europeanen denken. Dat is haar kracht. Maar die lijkt minder op de kracht van de ziel. Meer op de kracht van onze jeep.' Ze doet daarin denken aan een ex-vriendin van Mark, Petra, die in alles een fysieke oorzaak zocht. Voor haar leek de geest zo goed als afwezig.

Zelfdestructie

Ullings heeft een drankprobleem. Alleen door te drinken lijkt hij zich staande te kunnen houden. Of is het drinken een vorm van zelfdestructie? Zoals Marius, iemand uit een eerder leven van Jeroen Ullings, die zich opzettelijk te pletter reed tegen een muur.

Die confrontatie met de dood zal Ullings' houding in de wereld mede bepalen. Zoals hij zelf zegt: 'In het contact met de dood is God nooit veraf, in de omgang met God vult de dood zich met existentie.' Hij verwijt 'de verlichte medemens' geestelijke fletsheid en kitscherig moralisme. Hij wil leven vanuit de waarheid en vanuit geest. Hij heeft dan ook besloten om niet meer te liegen.

En Mark? Zijn ex-vriendin Kristien verwijt hem dat hij voor Jezus speelt:

Ga jij maar knutselen en sleutelen aan het wereldleed. Je inspannen voor al die noodlijdende monden die wachten op het pilletje dat een weldoener als jij erin moet stoppen. Want daar is Afrika goed voor: om jou de kans te geven voor Jezus te spelen. Met je wonderdoos vol medicijnen. En daar hoef je niet geweldig diep over na te denken. Daar komt weinig geest aan te pas, hooguit zweet.

Het is niets geworden tussen hen en daarna is Mark naar Afrika. Misschien om er een goed gevoel aan over te houden, zoals Kristien suggereert, maar misschien ook wel om zich te bewijzen. Als Mark Afrika aankan, kan hij Kristien ook wel hebben.

Geesten

Hoewel Mark gewend is zich afzijdig te houden, staat hij dichter bij Jeroen dan bij Margot. 's Avonds zit hij vaak buiten, in het donker, onder de sterrenlucht. Al in het begin van de roman wordt er gesproken over 'de geesten van de nacht'. Zo'n plek in het donker, met de hele kosmos boven je, maakt je misschien ontvankelijker voor de geesten, zoals rationaliteit de geesten tegenhoudt.

Hij noemt zichzelf met enige ironie de uitverkorene van de nacht:

Ja, je kunt daar natuurlijk om lachen en het toeschrijven aan de gin. Dat doe ik ook, zijdelings. Maar het lijkt me daarnaast niet verboden me heel even te koesteren in de gewaarwording van een hemel die zin heeft gekregen de aarde te kussen, recht op de plek waar zich de zwelling van mijn hart bevindt.

Titel

Wat de betekenis van de titel is, is nog niet zo eenvoudig. Je kunt geesten zien als spoken, die misschien in ieders leven van tijd tot tijd opduiken. Wat er in Bilonga gebeurd is, spookt nog door het hoofd van Mark, zoals de dood van Marius door het hoofd van Jeroen spookte. Maar de geesten lijken ook te verwijzen naar alles wat de materiële (of misschien wel materialistische) wereld overstijgt.

De geesten zou je kunnen zien als een ideeënroman, maar het gaat natuurlijk ook om de gebeurtenissen. Je wilt als lezer weten wat er in Bilonga gebeurd is. In het begin van de roman krijg je al aardig wat informatie over de gebeurtenissen, maar die zakten tijdens het lezen bij mij weer weg. Om het kamp lopen de spanningen hoger op als de presidentsverkiezingen naderen. De militairen komen tot in het kamp en de tegenstellingen worden aangescherpt. Het is de vraag of het kamp en de artsen daarin dat aankunnen.

Srebrenica

Zo'n kamp in een vijandige omgeving, met arrogante militairen die geen waarde hechten aan een neutraal kamp - dat deed mij ook sterk aan Srebrenica denken.

In De maagd Marino uit 2010 (waarover ik hier schreef) is het niet zo gemakkelijk om te zeggen hoe het nu zit met de vertelinstantie. Je zou kennen zeggen dat daar Marino de verteller is, maar met de stem van Bruno. In De geesten is Mark duidelijk de verteller. Maar hier kun je je afvragen aan wie hij eigenlijk vertelt. Wie is de beoogde lezer? Pas aan het eind van het boek wordt dat, niet onwaarschijnlijk maar toch een beetje verrassend, duidelijk.

Personages

De personages hebben iets bekends voor degenen die het werk van Petry kennen: zo kwamen Kristien en haar broer Jasper ook al voor in de vorige roman van Petry, Liefde bij wijze van spreken (2015). Men zegt dat het een goed boek is, maar ik heb het niet gelezen en het hergebruik van personages was mij dus ook bij het lezen ontgaan.

De naam Jeroen Ullings zegt me wel wat. Die lijkt namelijk wel heel erg op de naam Jeroen Vullings. Dat is niet toevallig. Mark Oostermans heet bijna hetzelfde als Mark Cloostermans, die net als Vullings literatuur recenseert. De zin daarvan kon ik niet meteen ontdekken. Ik heb het dan ook maar als een onschuldig geintje opgevat. Met Mark leef je mee. Jeroen lijkt aan het begin niet zo sympathiek, maar eigenlijk draait de roman om zijn ideeën. Het lijkt er niet op dat het spel met name bedoeld is als iets kwaadaardigs.

De geesten is een degelijke roman: doordacht van opzet, stijl in orde, onderwerp dat ertoe doet. Je blijft als lezer geboeid en dat niet alleen op de momenten dat er spannende gebeurtenissen worden weergegeven, maar ook tijdens de gesprekken. Ik ben maar een enkele keer afgehaakt: bij de passage waar de getraumatiseerde Mark zich op de bosgrond uitstrekt en aarde en blad over zichzelf uitstrooit, omdat hij zich zo volledig mogelijk met het land probeert te verenigen. Dat geloof ik domweg niet.

Voor de rest: een uitdagende roman. Mocht ik door de hoge stapel boeken heen zijn die nog op lezing wacht, dan moet ik misschien toch een Liefde bij wijze van spreken aanschaffen.

Uur U, deel 13: Stupor Mundi

Het concept van de serie Uur U is interessant: het geven van een alternatieve geschiedenis. Daarmee wordt de werkelijke geschiedenis teruggebracht tot een van de mogelijke verhaallijnen. Soms zou er maar weinig nodig geweest zijn om gebeurtenissen anders te doen lopen.

Deel 13 van de reeks is de tweede helft van een tweeluik, waarvan Het stepperijk de eerste helft is. Daarin werd geschetst hoe Dzjengis Khan Europa dreigt te veroveren. Rome is al gevallen en de horden zullen straks verder trekken. Deel 13 heet Stupor Mundi, een fraaie titel. Het is de bijnaam van keizer Frederik II van Hohenstaufen (1194 - 1250), hij die de wereld versteld doet staan. Met Rome had de keizer niet zo'n stabiele verhouding. Maar liefst drie keer werd hij geëxcommuniceerd (hij weigerde lang om op kruistocht te gaan), waarbij hij overigens gewoon aan de macht bleef.

Vredesaanbod

Eigenlijk is in dit album niet Frederik II de hoofdpersoon. Als lezer leven we vooral mee met de monnik Willem, die samen met de houwdegen Aleksandar en een Chinese schone door Ögedei Khan (de opvolger van Dzjengis Khan) op pad wordt gestuurd met een vredesaanbod aan Frederik. De Khan zit namelijk helemaal niet te wachten op oorlog in Europa: hij heeft nog twee andere fronten, in China en in Egypte.

Vrede in Europa is hem dus wel wat waard, maar het is duidelijk dat niet iedereen daar baat bij heeft. Daarom loopt de missie gevaar en moet het drietal allerlei gevaren trotseren. Zal het uiteindelijk lukken om de opdracht tot een goed einde te brengen?

Het verhaal wordt aardig verteld door de scenaristen Fred Duval en Jean-Pierre Pécau. De tocht van het drietal is goed te volgen. Om de context mee te krijgen is er wel aardig wat tekst nodig, wat soms een beetje ophoudt.

Statische tekeningen

De tekeningen zijn van Igor Kordey, een andere tekenaar dan degene die deel 12 voor zijn rekening nam (Guéra). Ik vind het geen verbetering. Kordey kan natuurlijk wel tekenen, maar vooral bij actiescènes schiet hij tekort: hij krijgt maar geen beweging in zijn tekeningen. Ze blijven statisch.

Daar komt nog bij dat de inkleurder, Jean-Paul Fernandez, wel heel veel pagina's donker heeft ingekleurd. Je bent als lezer opgelucht als je eens een enkele keer een stukje blauwe lucht te zien krijgt.

De bladspiegel is ook merkwaardig. Doordat er gespeeld wordt met de breedte van de verschillende tekeningen en doordat tekstballonnen hier en daar doorlopen tot buiten de tekening, wordt op sommige pagina's de marge wel erg klein. In het midden is er soms nauwelijks wit voor de marge over. Niet fraai: het wordt het er allemaal nogal propperig van. Ik had graag wat meer 'lucht' gehad.

Het verhaal is trouwens spannend genoeg. Tussendoor wordt nog even Pape Jan genoemd, van wie ik nog nooit gehoord had. Het is een legendarische koning, die over een christelijk rijk in Azië geregeerd zou hebben. Hij bestond in verhalen, maar daarbuiten waarschijnlijk niet.

Koningin van Jeruzalem

Frederik II zou zichzelf nog uitroepen tot koning van Jeruzalem, maar zou niet erkend worden door de paus en verscheidene Frankische koningen. Maar dat was al in 1229. Het album Stupor Mundi speelt zich af in 1243. Om het verhaal kloppend te krijgen, moest ook de tijd aangepast worden. Zo is het dus niet gegaan, maar zo had het kunnen gaan. Er zijn vele mogelijke geschiedenissen en ze zullen voor deze serie en bijna onuitputtelijke bron vormen.

De bespreking van deel 11 en 12 van Uur U vindt u hier.

Serie: Uur U
Deel 13: Stupor Mundi
Scenario: Fred Duval & Jean-Pierre Pécau
Tekeningen: Igor Kordey
Inkleuring: Jean-Paul Fernandez
Uitgever: Silvester
's-Hertogenbosch 2019, 64 blz. € 16,95 hardcover

veel donker ingekleurde scènes

statische tekeningen

Podcast: Kritisch denken

Podcasts komen en gaan en sommige blijven. Hoe lang ik al naar podcasts luister, weet ik niet meer precies, maar het is in ieder geval meer dan tien jaar. In 2009 luisterde ik bijvoorbeeld al naar OVT, de opname van het geschiedenisradioprogramma van de VPRO en ook naar Kritisch denken. Dat is een podcast van de Vlaming Jozef van Giel, waarin hij het kritisch denken probeert te bevorderen en het niet-kritisch denken aan de kaak stelt.

Dat klinkt zelootachtig en misschien zit er ook wel een zekere bekeringsdrift achter, maar meestal niet op een vervelende manier. Bovendien zijn de afleveringen van deze podcast zo divers, dat elk er wel iets van zijn gading vindt. Op iTunes zijn er nog ongeveer driehonderd afleveringen te vinden, wat al heel wat is, maar dat is niet alles: de complete verzameling is te vinden op de site.

Drogredenen

In februari 2009 startte de podcast en in het begin werd er vooral veel aandacht besteed en redeneer- en onderzoeksfouten. Meestal leest Van Giel voor wat hij daarover opgeschreven heeft. Dat is niet zo swingend, maar dat geeft niet. Je luistert daar al gauw doorheen, omdat wat Van Giel te melden heeft interessant is.

Vanaf het begin zijn er tussen de lessen in kritisch denken door ook afleveringen geweest die bijvoorbeeld ingingen op kwakzalverij: homeopathie natuurlijk, maar ook acupunctuur, chiropraxie en osteopathie. Van dat laatste wordt overigens niet beweerd dat het kwakzalverij is, maar wel dat sommige osteopaten menen dat hun aanpak allerlei kwalen kunnen verhelpen zonder dat daar enige grond voor is.

Alternatieve geneeswijzen

Vroeger had je de reguliere geneeskunde en de alternatieve. Het onderscheid was gemakkelijk: wat wetenschappelijk bewezen was, was regulier en wat (nog) niet bewezen was, was alternatief. Maar de termen veranderen en de alternatieve geneeskunde gebruikt nu vaak de term 'complementaire geneeskunde'. De aanpak wordt dus niet meer gepresenteerd als vervanging (ga gerust ook naar een echte arts), maar als een aanvulling. Verwarrend is dat er reguliere artsen bestaan die iets alternatiefs erbij doen en bovendien vergoeden ziektekostenverzekeringen allerlei behandelingen waarvan niet bewezen is dat ze helpen of waarvan zelfs bewezen is dat ze niet werken. De Vereniging tegen de Kwakzalverij is in haar benaming van niet-wetenschappelijke behandelingen in ieder geval eenduidig.

Maar het scala aan onderwerpen bij Kritisch denken is veel breder dan wat ik tot nu toe genoemd heb: evolutie, genetische manipulatie, leven na de dood, broodjes aap in de psychologie, de vrije wil, Moeder Theresa, Chinese kruiden, Sigmund Freud, climategate en nog veel meer.

De opzet van de afleveringen verschilt onderling sterk. Som wordt er een (vertaald) artikel voorgelezen, soms is er een interview met iemand en dat interview kan verschillende afleveringen beslaan. Een aflevering duurt gemiddeld dertig minuten, schat ik, maar soms ook wel een uur. Daarbij worden niet alleen medestanders aan het woord gelaten. Zo is er een lang gesprek met een creationist en zijn er afleveringen waarin serieus ingegaan wordt op de vraag of religie van iemand een beter mens maakt.

Lezingen en debatten

Verder worden er lezingen en debatten weergegeven. Zo wordt er verschillende keren uitgebreid verslag gedaan van De Nacht van de Vrijdenker. In het begin waren deze opnames soms iets minder van kwaliteit, maar Van Giel heeft op dit gebied een mooie ontwikkeling doorgemaakt. Op de site geeft hij ook technische tips voor mensen die zelf een podcast willen opnemen en soms legt hij in de afleveringen ook uit hoe hij technische problemen heeft opgelost.

Die debatten en gesprekken zijn overigens altijd interessant en als interviewer doet Van Giel het goed. Hij is een aandachtig luisteraar die bovendien zich goed verdiept heeft in de mensen met wie hij praat. De keuze van de gasten wekt (bij mij) altijd interesse op

Human Resources

Je zou kunnen zeggen dat Van Giel in zijn propaganda voor een sceptische houding de onderwerpen neemt die voor de hand liggen. Ten eerste is dat niet erg, want hij weet op een heldere manier zijn punt te maken, waarbij hij zijn oordelen altijd goed onderbouwt. Ten tweede pakt hij ook onderwerpen aan waarover ik op deze manier nog weinig had gehoord, bijvoorbeeld de Human Resources, afgekort tot HR. Ook op dat gebied gebeurt veel met de natte vinger, wat verkondigd wordt als een nieuwe wijsheid. Het is terecht dat Van Giel zich afvraagt op welke grond beweringen worden gedaan.

Ik herinner me dat in het onderwijs gewerkt werd met 'voorkeurskanalen': een leerling die visueel ingesteld was (meneer, ik zie het niet), moest heel anders benaderd worden dan een leerling die auditief ingesteld was (mevrouw, bij mij gaat er geen belletje rinkelen). Er zijn dure cursussen opgezet voor leerkrachten, zonder dat er degelijk onderzocht was of dat wel iets opleverde. Toen het wel onderzocht was, bleef er weinig heel van de veronderstellingen die tot theorie waren verheven. Er zullen meer gebieden zijn waar te onnadenkend voor waar aangenomen wordt wat niet of nauwelijks onderzocht is.

Lopen met Darwin

Voordat ik deze bijdrage schreef, had ik nooit de website van Kritisch denken bezocht. Ik heb het al druk genoeg met beluisteren en heb niet de behoefte om ook nog allerlei dingen te lezen naast wat ik al lees. De site blijkt helder en aantrekkelijk vormgegeven te zijn. Er zijn aardige extraatjes, zoals de al genoemde handleiding voor het zelf maken van een podcast. Voor wie meer wil luisteren, zijn er luisterboeken via de site te downloaden. Het meest bijzondere daarbij is Lopen met Darwin, dat loopinstructies geeft; het is een trainingsprogramma. Maar tussendoor wordt bovendien Over het ontstaan der soorten van Darwin voorgelezen.

Voor degenen die niet alleen willen luisteren en lezen is er nog het kanaal op YouTube dat door Johan van Giel wordt beheerd (en gevuld). Het loont de moeite ook daar een kijkje te nemen. Er staan overigens ook filmpjes op de website.

Theepot

Het logo van de podcast is een theepot, die van Bertrand Russell, die ooit schreef:

Als ik zou stellen dat er tussen de aarde en Mars een porseleinen theepot in een ellipsvormige baan rond de zon draait, dan zou niemand het tegendeel kunnen bewijzen als ik er bij zou zeggen dat de theepot te klein is om gezien te worden, zelfs als onze sterkste telescopen gebruikt zouden worden. Als ik dan zou zeggen dat, aangezien het tegendeel van mijn stelling niet bewezen kan worden, het een ontolereerbare miskenning van het menselijk verstand zou zijn om aan mijn stelling te twijfelen, dan zou iedereen me voor gek verklaren. Maar als het bestaan van deze theepot erkend zou worden in antieke boeken, wanneer het elke zondag als de heilige waarheid wordt aangeleerd en de hersenen van kinderen ermee op school geïndoctrineerd zouden worden, dan zou afzien van geloof in zijn bestaan een teken van excentriciteit worden en zou iemand die twijfelt in een verlicht tijdperk naar een psychiater worden gestuurd, of in een eerdere tijd aan de Inquisitie uitgeleverd worden.

Kritisch denken heb ik vanaf het begin beluisterd. Ik kan me voorstellen dat mensen die de podcast nog niet kennen ontmoedigd kunnen raken door de hoeveelheid afleveringen die ze gemist hebben. Maar je kunt gewoon instappen en vanaf nu elke week een nieuwe aflevering beluisteren. Bovendien is het heel goed mogelijk om wat krenten uit de pap te pikken en in een verloren moment zomaar een oudere aflevering tot je te nemen. En degenen die er echt flink mee aan de slag willen, kunnen nog tijden vooruit. Ze wrijven zich nu al in de handen.

De vrouwen van Lian Ong

Waarom kende ik tot voor kort het werk van Lian Ong niet? Er is geen excuus voor. Ik noem mezelf op stripgebied een liefhebber en geen kenner en misschien is het eigen aan de liefhebber dat hij blinde vlekken heeft, maar de mijne was wel erg groot.

Zelfs de naam Lian Ong was mij onbekend. Ze debuteerde in 1989 met het album Stuifmeel, waarvoor ze een penning van het Stripschap kreeg. Het werd in 1990 gevolgd door Fatale vrouwen.

Ong zou niet lang in de stripwereld vertoeven. Ze begaf zich op het gebied van Tai Chi, waar ik maar een oppervlakkig beeld van heb en ik heb ook niet de behoefte om me er verder in te verdiepen. Ong zal goede redenen gehad hebben voor de keuze van haar weg, maar het is vanuit het oogpunt van de strip wel zonde. Dat werd me onlangs duidelijk toen ik de mooie uitgave De vrouwen van Lian Ong onder ogen kreeg.

Dramatiek

De titel bevreemdt wat: er komen wel degelijk mannen in deze heruitgave voor. In het openingsverhaal, Stuifmeel, zoekt een vrouw, Noga, een veilig heenkomen onder een bed. Het blijkt het bed te zijn van de acrobaat Roest Kardemom, een mooie man die op mannen valt. We zien hem in zijn tragiek en zijn schoonheid, door de ogen van Noga. Daar zit behoorlijk wat dramatiek in en je zou kunnen zeggen dat Kardemom wel erg zwelgt in zijn moeilijkheden en ook dat het verhaal in enkele passages traag wordt, maar als lezer zit je je vooral te vergapen aan de tekeningen van Lian Ong.

Ze heeft een heerlijk los lijntje, dat tegelijkertijd trefzeker is. Achter in deze uitgave zien we veel potloodschetsen, die behoorlijk gedetailleerd zijn. Blijkbaar had ze die nodig om zich aan vast te houden, maar als ze eenmaal het penseel in handen heeft, werkt ze mooi losjes. De tekeningen zijn in zwartwit; er is geen kleur die afleidt van de essentie.

De zwarten zijn meestal aangebracht met het penseel, de grijzen met een fijn raster. Steeds de losheid in combinatie met de beheersing en in alles een enorme souplesse. Lekker getekend.

Symboliek

De titel, 'Stuifmeel', verwijst naar de bevruchting, zeg maar de bloemetjes en de bijtjes. Die worden ook letterlijk getekend bij het weergeven van vrijscène . Dat is me te zoet en te nadrukkelijk symbolisch. In het dossier zijn stukjes uit interviews opgenomen, waarin Ong reageert op mensen die de bloemetjes klef vonden en ze vindt het jammer dat niemand de symbolische betekenis ervan zag. Dat laatste lijkt me sterk. Juist een verhaal dat 'Stuifmeel' heet, wijst nogal nadrukkelijk naar die symboliek. Te nadrukkelijk, lijkt me.

Maar de tekeningen zijn heerlijk. Ook in de volgende verhalen, waarbij 'Sisters of mercy' een afwijkende stijl heeft, zijn het vooral de tekeningen die de aandacht vragen. De scenario's zijn niet altijd geslaagd. 'Femme fatale' laat ons de reactie zien van een vrouw op een paar potloodventers. Dat is bepaald niet origineel. En ook 'Lustobject' is mager qua idee. Beter is 'Hoop' en als uitsmijter krijgen we het grappige verhaal 'Uitsmijter'.

Dossier

In het dossier een interview uit ZozoLala, veel schetsen voor Stuifmeel en een kort nawoord van Ibrahim R. Ineke. Als extraatje is er een losse prent, waarvan je zelf een aankleedpop kunt knutselen.

Het is mooi dat het werk van Lian Ong er weer is, in een uitgave die recht doet aan het werk. Niet elk verhaal is even sterk, maar de tekeningen zijn geweldig.

Titel: De vrouwen van Lian Ong
Tekst en tekeningen: Lian Ong
Uitgever: Sherpa
Haarlem, 2019; 144 blz. € 35,00. Groot formaat, hardcover.

Urbanov Protski (De avonturen van Urbanus 183)

Urbanus is een van de oervaders van de Vlaamse comedy en hij heeft zich al op allerlei gebieden gemanifesteerd: als komiek, zanger, comedien, acteur en ook als stripscenaris van de serie De avonturen van Urbanus, die hij samen met Willy Linthout schrijft, de tekenaar van de strip. Linthout kennen we ook van de indrukwekkende graphic novels Jaren van de olifant en Wat wij moeten weten, over respectievelijk de dood van zijn zoon en zijn moeder.

De serie De avonturen van Urbanus telt intussen 183 delen. Het laatst verschenen deel is Urbanov Protski, een deel waarin er Russen verschijnen in Tollembeek, het plaatsje waar alle avonturen zich gewoonlijk afspelen.

Volwassen en kinderlijk

Urbanus lijkt uiterlijk op de komiek. Hij heeft bijvoorbeeld een baard. Tegelijkertijd is hij als stripfiguur een kind: hij gaat naar school, rijdt op een driewieler en op zijn slaapkamer ligt speelgoed. In het strippersonage komen de volwassene en het kind samen. Urbanus zou bijvoorbeeld best met de juf naar bed willen en er is ook sprake van dat hij in de politiek zal gaan. Tegelijkertijd moet hij braaf naar school.

Misschien is dat wel het ideaal van veel volwassenen: je volwassen vermogens hebben en tegelijkertijd de verantwoordelijkheden die een kind heeft. Of: volwassen zijn, maar onbekommerd kunnen spelen. Dat spelelement, het plezier maken, is eigen aan het hele oeuvre van Urbanus en het wordt ook duidelijk in de strip: die draait om de vermakelijke scènes en daar moet je de albums ook om lezen. De grote lijn is er wel, maar die is minder duidelijk en misschien ook minder belangrijk.

Misverstand

Aan het begin van Urbanov Protski is er een misverstand: er gaat het gerucht dat Urbanus in de politiek gaat. De krant meldt het en zijn ouders, Cesar en Eufrazie zijn trots. Later blijkt het op een misverstand te berusten. Urbanus is aangereden en is opgenomen in een kliniek, waar hij ook weer pech heeft: er blijkt alleen een rolstoel met vierkante wielen beschikbaar te zijn. Zo gaat het verhaal van grapje naar grapje en van misverstand naar misverstand. Voor de rest van het album is de politiekpassage niet van belang.

De Russen die in het dorp verschijnen zijn traditioneel gekleed. Je zou ook kunnen zeggen dat hier sprake is van stereotypering. Dat is ook zo, maar dat is ook de bedoeling. Door het gebruik van clichés wordt meteen duidelijk wat er bedoeld wordt: dat zijn Russen, dit zijn domme agenten, dat is een aantrekkelijke schooljuf, hier nog een pastoor die niet al te vroom is. Als iets verkeerd verstaan is, komt dat door het gestamel van 'een chinees manneke met een hazenlip'.

Dat is natuurlijk oppervlakkig, het bevordert misschien niet de inclusiviteit en zal ook wel niet maatschappelijk verantwoord zijn, maar het hoort nu eenmaal bij een strip als Urbanus, die op andere dingen focust. Je kunt bij een vechtfilm ook het verwijt plaatsen dat er zoveel geweld in voorkomt, maar het hoort bij het genre. Bij Urbanus gaat het om de min of meer gemakkelijk lach en alles moet in dienst daarvan staan.

Verstrooiing

Daar moet je wel van houden. De lezers van de Urbanusstrips zoeken verstrooiing en niet veel meer. Wie wel wat meer wil (een degelijk verhaal, een stevige thematiek), die kan terecht bij andere strips. Eerlijk gezegd is Urbanus niet direct mijn strip, maar ik kan me wel voorstellen dat mensen ervan houden. Ik heb ook niet zoveel albums van Suske en Wiske gelezen en die hebben ook een enthousiast publiek. Ieder zijn smaak.

Qua sfeer doet De avonturen van Urbanus mij een beetje denken aan Nero. Misschien door de dorpse setting en het soort personages dat erin speelt. Het zijn strips zonder regelrechte helden, maar we volgen dorpsbewoners die het een en ander meemaken. Ook het absurdisme komt in beide strips terug. In Urbanov Protski verliezen bijvoorbeeld veel mensen hun huid in een wonderlijke machine en Urbanus gaat vaak vergezeld van een tweedelige hond.

Voor alles is Urbanus een luchtige strip. De levenshouding is: wat er ook gebeurt, je moet ervoor zorgen dat je plezier hebt. De dorpsgemeenschap is een overzichtelijke wereld en misschien is dat ook wel de wereld waarin je een veilige basis hebt, zodat je je niet zoveel hoeft aan te trekken van globalisering en europeanisering. De Russen komen wel, maar de dorpsgemeenschap blijft intact. De verhoudingen blijven zoals ze altijd al waren. Er zijn ontwikkelingen, compleet met robots en laserwapens, maar wat uiteindelijk blijft is het dorp, met zijn stamcafé, zijn dorpsagenten en de dorpsgenoten die je allemaal kent.

Serie: De avonturen van Urbanus
Deel: 183, Urbanov Protski
Tekst: Linthout en Urbanus
Tekeningen: Linthout
Inkleuring: Sabine de Meyer
Uitgever: Standaard Uitgeverij
Antwerpen 2019; 32 blz., softcover, € 6,99

Podcast: Waarom

Er zijn al veel podcasts waarin we meegenomen worden op een zoektocht. Eerder besprak ik hier De brand in het landhuis, Bob, De kofferbakmoord en Tante Jos. Het is maar een greep. Ook een roman als En we noemen hem van Marjolijn van Heemstra is op die manier opgebouwd.

Nu is er weer een zoektochtpodcast, waarvan onlangs het laatste (vijfde) deel beschikbaar is gekomen: Waarom. Eva Moeraert gaat daarin terug naar de jaren negentig. De achttienjarige Bjorn, ooit haar vriendje, pleegt dan zelfmoord. De bedoeling was dat hij dat samen met Tom deed, maar die overleefde het. En wie was die Tom eigenlijk? Eva kende hem niet. En altijd is er natuurlijk de waaromvraag, waar de podcast zijn naam aan ontleent.

Confrontatie

De jaren zijn eroverheen gegaan en Eva wil nu toch weten hoe het allemaal zat. Ze heeft op zolder nog correspondentie, spulletjes die aan Bjorn herinneren. Ze had alles al lang weggestopt, maar nu wil ze zich daar weer mee confronteren, hoe pijnlijk dat ook is.

Ze gaat praten met de ouders van Bjorn en met zijn vrienden en ze probeert te reconstrueren hoe het leven van Bjorn er indertijd uitzag. Eigenlijk probeert ze met terugwerkende kracht Bjorn te leren kennen in de hoop iets van hem te begrijpen.

Beoordeling

Waarom is een mooie podcast. Door alles heen voel je de betrokkenheid van Moeraert, maar ook hoe prudent ze wil omgaan met de nabestaanden. In de laatste aflevering, als wat er te weten valt zo'n beetje op tafel ligt, kijkt ze terug op de zoektocht, samen met de ouders van Bjorn. Je zou dat een soort evaluatie kunnen noemen. Het is een mooie manier om het verhaal af te sluiten.

Juist de aandacht (of misschien moet ik zeggen: de liefde) waarmee de podcast gemaakt is, spreekt aan. We leren een jongen kennen die tragisch aan zijn einde kwam. Zijn leven had tragische kanten, maar dat niet alleen. Je merkt hoe de verschillende personen een beeld van Bjorn hebben en hoe ze zelf het verhaal hebben gemaakt waarmee ze kunnen leven. Dat verhaal wordt soms opgeschud tijdens de zoektocht, maar ook dat blijkt positief te werken. Mooi gedaan!

De afleveringen van Waarom vind je op de gebruikelijke plaatsen, maar ook op de site.