Het ABC van JP 2 (JP Pellemans)

De titel Het ABC van JP 2 doet vermoeden dat er een ABC van JP 1 of gewoon een ABC van JP geweest is. Dat klopt. Dat boek is mij indertijd ontgaan. JP is Jan Peter Pellemans. Die is ooit communicatietrainer geweest en hij heeft daarna veel te maken gehad met televisie. Als je daar meer over wilt weten, kun je kijken op zijn website of op de pagina op Wikipedia die aan hem gewijd is. 

De ondertitel van het boek is Op taalavontuur door de supermarkt en dat geeft goed aan waarover het boek gaat. Weliswaar zijn er allerlei weetjes over de supermarkt te vinden (dat er in supermarkten geen klok hangt, dat er weinig tot geen buitenlicht in supermarkten valt en waarom), maar het meeste gaat over de producten die er te koop zijn en vooral ook over hoe die aan hun namen gekomen zijn. 

De hoofdstukindeling is gemaakt op basis van een tocht met je karretje door de supermarkt, maar die indeling is vrij losjes en eigenlijk heb je die ook niet helemaal nodig. Je kunt het boek uitstekend van voor naar achter lezen, maar het is ook een heerlijk boek om hapsnap te lezen. Overal vind je korte stukjes, die je gauw even meepikt, een paar fotostrips van Ype Driessen en QR-codes die een link bieden naar oude reclamefilmpjes (en niet alleen uit Nederland). Dat is al heerlijk. Voor je het weet zit je het ene oude reclamefilmpje na het andere te bekijken. 

Weetjes

Arretje Nof

Het boek staat vol met leuke weetjes. Iedereen kent het woord bananenrepubliek, maar wist je dat dat ook echt met bananen te maken heeft? En dat Melitta (van de koffiefilters) genoemd is naar de Duitse huisvrouw Melitta Bentz?

Hier en daar munt Pellemans een nieuwe benaming, zoals 'Frankenwoord', een verkorting van Frankensteinwoord. Een Frankensteinwoord is een woord dat opgebouwd is uit verschillende woorden, waarbij de oorspronkelijke woorden nog wel te herkennen zijn, zoals Bleieren (blije eieren). Maar Frankensteinwoord vind ik toch helderder dan Frankenwoord, dat me te veel doet denken een bevolkingsgroep van vroeger of oud Belgisch betaalmiddel. 

Arretje

De boekjes van Arretje Nof (van de Nederlandse Oliefabriek) staan in mijn boekenkast (naast die van Piggelmee), maar ik wist niet dat de arretjescake iets met deze Arretje te maken had. Er waren indertijd meer producten die hun eigen personage in boekjes kregen. Flipje is daarvan wellicht de bekendste en je kent misschien ook nog Piet Pelle op z'n Gazelle (maar een fiets hoort weer niet thuis in de supermarkt) of Sjokkie (van de chocoladepasta). Van die boekjes heb ik als kind zeer genoten. Mijn moeder kende sommige geheel uit haar hoofd. En dan was er nog de serie over Bert en Bettie Brinta, geschreven door A.D. Hildebrand. 

Die boekjes noemt Pellemans niet, maar wel dat de naam Brinta afkomstig is van Breakfast Instant Tarwe. Van dit soort afkortingen zijn er heel veel en sommige zijn ook wel bekend: KING (van de pepermunt) is de afkorting van Kwaliteit In Niets Geëvenaard en Johma (van de salades) komt van de namen Johan en Martin(us). Andrélon (van André en Lonneke) en het toiletpapier Page (van Papierfabriek Gennep) vielen net buiten de keuze van Pellemans, net als Domo (Drentse Ondermelk-Organisatie). Dat geeft niet. Het is al leuk als dit soort dingen je tijdens het lezen te binnen schieten. 

Waarschijnlijk is dat Pellemans zo'n grote hoeveelheid informatie opgeduikeld heeft, dat hij niet alles meer kwijtkon en dus wel een een keuze moest maken. 

De Gooi- en Eemlander, 20 maart 1955

Cigarette, wasserette

Door het hele boek heen zijn er korte, omkaderde stukjes, waarin een leuk weetje wordt uitgediept. Zo had ik er nooit bij stilgestaan dat sigaret (cigarette) eigenlijk 'kleine sigaar' betekent. En dan geeft Pellemans meteen een heel stel andere woorden op -ette: wasserette, printerette, Decorette, Mobylette, maisonnette, modinette. En ik heb zelfs wel eens het woord 'boerderette' ergens gelezen. 

Ook nooit bij stil gestaan: dat de kleur blauw geassocieerd wordt met kwaliteit. Pellemans schrijft er een leuk stukje over dat van alles bij elkaar veegt, van de Orde van de Kousenband tot Blue Band. Zou het 'Zakje Blauw' hier ook nog bij gekund hebben?

Zo is er ook een stukje over rijm in reclame (Duivis, als er een fuif is). Daarvan zijn heel veel voorbeelden. De oude melkreclame 'Drink per man driekwart kan' is van voor mijn tijd. Mijn ome Kors gebruikte het woord 'kan' nog als hij 'liter' bedoelde, maar ik herinner me niet dat de slogan gebruikt werd. Dat kan ook niet, want die was van voor mijn tijd. Pellemans noemt hem ook niet, maar hij geeft wel een heel stel andere, leuke voorbeelden. 

Met het rijm gaat het ook wel mis: 'Neem eens een Dujardin. Die gaat er altijd in.' En daarbij moest ik denken aan: 'Het is de tijd voor Coca Cola light'. 

Heinz

Soms heb ik iets uit mijn ooghoeken gezien, maar is het nooit echt tot me doorgedrongen, bijvoorbeeld de '57 varieties' bij Heinz. Pellemans legt uit hoe we aan al die 'varieties' komen. Ze waren me eerlijke gezegd nooit opgevallen, maar ik moest wel meteen denken aan een gedicht van C. Buddingh', dat ik meteen heb opgezocht:

zeer kleine ode aan de liefste

vanochtend
zag ik op straat
een leeg heinz-blikje liggen:
en onmiddellijk 
dacht ik aan jou:
57 varieties

Met terugwerkende kracht dringt tot me door dat ik dit gedicht nooit gesnapt heb. En nu wel. 

Voor zover ik dat kan beoordelen heeft Pellemans alle zaken in het boekje goed uitgezocht. Ik dacht dat hij een fout maakte, toen hij hoofdkaas (zult) 'perskop' noemde. Ik meende dat het 'preskop' moest zijn, maar 'perskop' blijkt een gangbaar woord te zijn, en in Zeeland kennen ze voor deze lekkernij nog veel meer benamingen, zoals poskop, hoofdvlakke en kiepkap.

Vrolijk

Het ABC van JP 2 is een boekje waar je vrolijk van wordt. Het is leuk om te hebben en even leuk om te geven. Volgens mij kun je iedereen met zo'n boekje een plezier doen. Het lezen ervan werkt enorm enthousiasmerend. Er worden allerlei herinneringen wakkergekieteld en je raakt nieuwsgierig naar andere dingen die je te binnen schieten. Is er iets bekend over het wasmiddelmerk Sunil? Waarom heet Driehoekzeep zo? En is er eigenlijk een boekje met alle gedichtjes van Mies Bouhuys over Joris Driepinter? Zo'n boekje zou ik wel willen hebben. 

Er zijn al genoeg boeken die ons wijzen op de ernst van het leven of van de toestand in de wereld. En daarom is het heerlijk dat er daarnaast luchtige boekjes zijn, die ook nog veel informatie bevatten. Het ABC van JP 2 is zo'n boekje. 

JP Pellemans, Het ABC van JP 2. Op taalavontuur door de supermarkt. Uitg. Thomas Rap, 144 blz. € 21,99