Geld verdienen (Hanna Bervoets)

Van Hanna Bervoets heb ik maar een stuk of vijf boeken gelezen. Niet al die boeken vind ik goed, maar van bijvoorbeeld Ivanov (2016) heb ik heel erg genoten. En hoewel ik een boek als Fuzzie (2017) wat minder geslaagd vind, vind ik het toch interessant, door het onderwerp waarin ze gedoken is. 

Voor in haar nieuwe boek, Geld verdienen, zijn als motto twee citaten opgenomen. Het eerste is een bijbeltekst (Jakobus 1:12):

Gelukkig is de mens die in beproeving standhoudt, want wie de proef doorstaat ontvangt als lauwerkrans het leven, zoals God heeft beloofd aan ieder die Hem liefheeft. 

Het tweede is van Galinda Upland: 'Well, these things are sent to try us!' Geld verdienen gaat dus over beproevingen of over een beproeving. 

Ellie en Freya

De vertelster is Ellie, die een 'jullie' aanspreekt. Ze snapt dat de toegesprokenen boos zijn, omdat ze 'alles kwijt zijn', maar ze heeft ook de behoeft om haar kant te belichten, 'want jullie kennen mijn verhaal niet. Althans niet het hele verhaal.'

Ellie is een prepper. Er kan van alles gebeuren en dan moet je voorbereid zijn. Niet voor niets heeft ze pas een tent van een kleine duizend euro gekocht. Op internet volgt ze BushcrafBonnie. Niet blindelings misschien, maar je merkt wel dat Ellie beïnvloedbaar is en dat haar gedachten met haar op de loop kunnen gaan. In ieder geval wil ze driehonderdvijftig gram aan goud kopen, om onder het schuurtje in haar tuin te begraven. Ze heeft dus geld nodig. 

Uit haar verleden komt Freya plotseling terug in haar leven. Ellie had een lastige tijd op de middelbare school en Freya heeft haar, voor haar gevoel, gered. Toen keek ze op tegen Freya (die een keer was blijven zitten) en als deze vrouw na zoveel jaren weer contact met haar opneemt, staat ze daar zeker voor open. Intussen heeft Ellie zich verdiept in de aandelenhandel om op die manier snel geld te vergaren. Ze gebruikt daarvoor de app Matador. 

Royal Estate

Elly en Freya storten zich op het aandeel Royal Estate, dat onhandig genoeg, alleen op de Australische beurs verhandeld wordt. Als je er kort op wilt zitten, betekent dat wel een aanslag op je nachtrust. Elly en Freya krijgen al snel een stel volgelingen die zich door het tweetal laten leiden. Ze zijn 'finfluencers' geworden, die weten dat je moet kopen in de dip, wat HODL betekent en nog veel meer wat dienstig kan zijn als je op deze manier snel rijk wilt worden. 

Het aandeel doet het uitstekend en de vraag is hoe lang dat goed kan gaan. Verder is er iets vreemds aan de hand. Ieder die het aandeel heeft, krijgt last van klachten (fysiek of mentaal), alsof het bezit van het aandeel een allergie wakker maakt. De volgers van Ellie en Freya wisselen dat met elkaar uit. Ook dat is misschien wat je moet doorstaan om uiteindelijk succesvol te zijn, ook dat is een aspect van de beproeving. Ze jutten elkaar op om toch het aandeel in bezit te houden. Uiteindelijk zal dat beloond worden. 

Bij het begin van het boek is alles al achter de rug en we weten hoe sommige volgers alles kwijtgeraakt zijn. Die volgers laten het er niet bij zitten en daarom wil Ellie haar kant van het verhaal vertellen. Maar ze probeert er ook achter te komen hoe het voor de volgers was om dit mee te maken. 

En nee, ik zal nooit helemaal zeker weten hoe zij het allemaal beleefd hebben. Maar ik probeer me er een voorstelling van te maken, ook voor mezelf, om zo alsnog helder te krijgen hoe onze verhalen in elkaar passen. 

Van aandelen heb ik geen verstand en het is ook moeilijk voorstellen dat er mensen zijn voor wie geld verdienen niet het resultaat van hun handelen is, maar het doel. Toch liet ik me makkelijk meevoeren naar de wereld die Bervoets oproept. Met de wereld van de preppers is dat al wat moeilijker, omdat je toch het gevoel blijft houden dat de manische bezorgdheid om de toekomst wel erg ver van het gewone leven staat. 

Het rund tussen de varens

In beide werelden is het uitgangspunt dat het leven je niet overkomt, maar dat je er grip op hebt, dat je het kunt sturen. Je moet de tekenen zien en daarnaar handelen. Elly is bedacht op gevaar, waarvoor ze het beeld gebruikt van het rund tussen de varens. Dat past mooi bij iemand die gebruik maakt van de app Matador. 

En dat geldt natuurlijk ook voor jullie, zeg ik tegen mezelf. Het geldt nu en het gold toen: jullie hoorden het al die tijd ritselen, wisten dat het jullie ieder moment kon bespringen. Wanneer de oorlog uitbrak, of een stel cellen in jullie alvleesklier zich plots maar zou blijven delen. Wanneer het noodweer werd aangekondigd of jullie simpelweg niet langer pijnloos in een appel zouden kunnen bijten. Wanneer er een nieuw regime aantrad dat jullie en jullie vrienden als boosdoeners aan zou wijzen: daar zou het zijn, het beest, met zijn zwarte kop en blinkende hoorns zou het recht tegenover jullie komen staan, het zou loeien en uitdagend met zijn hoeven over de zanderige grond schrapen. Maar naar welk gereedschap zouden jullie op dat moment grijpen, wat lag er in júllie schuurtje opgeslagen?
Helemaal niets meer. 
En dat verklaart een hoop. 

Geld verdienen leest als een trein. Het verhaal wordt helder verteld en voert je gemakkelijk mee. Ook als het onderwerp je niet interesseert, zul je zeker geboeid raken door de mensen. Ze laten zich leiden naar wat een hoogtepunt moet worden en worden boos als dat niet het geval is, hun eigen verantwoordelijkheid volkomen negerend. Ook zij hadden het rund tussen de varens moeten horen. 

Bervoets heeft het boek slim in elkaar gezet. Eigenlijk weten we in het begin al een beetje hoe het hele aandelengedoe af zal lopen. In mijn achterhoofd zat natuurlijk ook de klassieker Arlequin actionist (1720) van Pieter Langendijk. Maar wat je weet, verdwijnt naar een uithoek van je bewustzijn, omdat je (misschien wel net als de volgers) meegaat in het verhaal. De personages willen meegaan in het verhaal dat ze zichzelf verteld hebben, maar waarvan ze niet weten in hoeverre het klopt.  Klopt het bijvoorbeeld wel dat Freya Ellie ooit gered heeft? Pas aan het eind van het boek zal Ellie dat zeker weten. 

Voor de lezer is er veel te ontdekken in de roman en veel om je bij af te vragen hoe dat nu zit. Is Maya Ellies partner? is een voorbeeld van zo'n vraag. Bervoets doseert slim en neemt je mee door het verhaal, tot we weten (of vermoeden) hoe het zit. 

Actueel

Altijd neemt Bervoets een onderwerp bij de kop dat op dit moment speelt. Van de financiële wereld weet ik nagenoeg niets, maar ik weet wel dat er mensen bezig zijn met aandelen en met cryptovaluta. Ook de wereld van de preppers was mij vrijwel onbekend, maar Bervoets maakt goed duidelijk hoe obsessief een interesse kan worden. En ook hoe schadelijk het kan zijn als je anderen blindelings volgt of als je jezelf wat wijsmaakt en blijft geloven in je gedachten. 

Bovenal is Geld verdienen een heerlijk leesboek. Als ik aan het eind van het jaar mijn lijstje maak met de beste boeken die ik dit jaar gelezen heb, zou het er zomaar in kunnen verschijnen. 

Wat wij zagen (Hanna Bervoets)

Afgelopen weken heb ik, door drukte, niet geschreven. Wel heb ik, meteen in het eerste weekend van de Boekenweek, het geschenk gelezen, geschreven door Hanna Bervoets. Met enige vertraging alsnog mijn stukje daarover. 

Hanna Bervoets is in mijn ogen een jonge schrijver, maar dat zal met mijn leeftijd te maken hebben. In mijn hoofd is ook alles wat na 1990 gebeurd is 'niet zo lang geleden.' Eerder schreef ik over andere boeken van Bervoets: Alles wat er was (2013), Ivanov (2016) en Fuzzie (2017). Van die drie vond ik Ivanov ronduit goed, bij de andere twee had ik wat reserves. Maar ik vond het wel interessante boeken en dat is altijd beter dan boeken waarop niet zoveel aan te merken is, maar die je ook niet aan het denken zetten. 

Content moderator

Welkom in het Rijk der zieken (2019) sloeg ik over - men kan niet alles lezen. Maar het Boekenweekgeschenk ben ik meteen gaan halen en ik heb het met plezier gelezen. De hoofdpersoon van Wat wij zagen is Kayleigh, die in financiële problemen is geraakt. Ze solliciteert bij Hexa, waar ze content moderator wordt. Op sites als Facebook en YouTube worden bijdragen aangemerkt als aanstootgevend en dan moeten mensen gaan beoordelen of deze bijdragen verwijderd moeten worden en waarom. Voor die klus wordt Hexa ingehuurd. 

Ooit heb ik een podcast over het werk van deze moderators gehoord. Het ging om jonge mensen die in een gebouw in Berlijn (als ik het me goed herinner) de taak hadden om in heel hoog tempo items af te werken. Slechte arbeidsomstandigheden en je krijgt de hele dag troep te zien, waaronder zaken die bij (bijna) ieder walging opwekken. 

Rechtszaak

Dat is dus ook het werk van Kayleigh. Bij het begin van het boek is dat allemaal al achter de rug. Een aantal werknemers (of oud-werknemers) van Hexa gaat een proces aanspannen tegen hun (voormalige) werkgever. Kayleigh wil zich niet bij die groep aansluiten, maar ze wil een keer haar verhaal vertellen aan de advocaat, meneer Stitic.  Ze zal eerlijk tegenover hem zijn. Maar daarna moet hij daarover zijn mond houden en haar met rust laten.

Het verhaal beslaat ongeveer een jaar. In oktober begint Kayleigh, met achttien anderen, bij Hexa. Uiteindelijk zal ze vooral omgaan met Sigrid, Kyo, Louis en Souhaim. Tussen Sigrid en haar zal zich een relatie ontwikkelen. 

Bij een novelle kun je altijd opmerkingen dat zaken meer uitgewerkt hadden kunnen worden, maar bij een boekje met een zo beperkte omvang is daar nu eenmaal niet de ruimte voor. We krijgen kort iets te horen over de vorige relatie die Kayleigh had (met Yena) en nog korter over die daarvoor (met Barbra), af en toe horen we iets over een dokter Ana bij wie Kayleigh in behandeling is (of is geweest). 

Wereldbeeld

Het onderwerp, content moderators, is voor mij nieuw in de literatuur. Je kunt je afvragen wat het mensen doet met het wereldbeeld van mensen als ze de hele dag zaken zien die de gemiddelde internetgebruiker als 'niet normaal' zou betitelen. Voor degenen die de bijdragen moeten beoordelen en precies moeten aangeven in welke categorie iets valt, is dit de dagelijkse werkelijkheid. Misschien niet 'normaal', maar wel wat je van de wereld ziet. 

Je ziet de invloed op sommige werknemers: het moeten verdragen van wat je ziet, de afstomping misschien, maar ook de gevoeligheid voor zweverigheid en voor complotten. En de noodzaak om je te verdoven, omdat het anders allemaal wel heel heftig wordt. 

Bij het werk moeten emoties zoveel mogelijk op een afstand gehouden worden. Het gaat niet om wat je voelt bij een filmpje, maar om de indeling in categorieën. Als je beseft dat er een werkelijkheid achter de filmpjes schuilt, maakt dat het werk alleen maar lastig. Al in het begin van het boek lezen we hoe Sigrid eraan toe is door haar werk:

De beelden die mij 's nachts wakker houden, meneer Stitic, zijn niet de afschuwelijke foto's van bloedende tieners en blote kinderen, niet de filmpjes van steekpartijen of onthoofdingen. Nee, de beelden die mij uit de slaap houden zijn beelden van Sigrid, mijn dierbaarste voormalige collega. Sigrid hangt tegen de muur, slap naar adem happend - dat zijn dus de beelden die ik graag wil vergeten. 

Open einde

Het boek heeft een open einde, waarover ik verder niet te veel zal vertellen. Ik had wel wat moeite met de wending op de laatste pagina's. Het leek alsof de schrijfster daar niet helemaal uit was gekomen. Maar ook nu weer: je moet toch wat, in zo'n kort bestek. 

Je zit het hele boek in het hoofd van Kayleigh, maar tegen het einde ga je je afvragen hoe betrouwbaar zij als verteller is en in hoeverre haar waarnemingen kloppen. Dat maakt Kayleigh minder voorspelbaar en maakt het lezen van deze novelle ook spannender. Ze zal ook niet voor niets in behandeling zijn bij dokter Ana. In hoeverre hebben we als lezer ons mee laten slepen door haar verhaal?

Net als de andere boeken die ik van Bervoets las is Wat wij zagen een interessant boek. Doordat er een duidelijke vertelstem is, lees je makkelijk door het boekje heen. Verder is het onderwerp interessant, net als de hoofdpersoon. Zoals bij veel Boekenweekgeschenken had ik dit verhaal graag in romanvorm gelezen, waarbij er meer ruimte was geweest om zaken uit te werken. 

Ik denk dat dit Boekenweekgeschenk ook wel een aardig inkijkje geeft in het werk van Hanna Bervoets. Daarin maakt de setting vaak het verhaal mogelijk. De personages komen bij elkaar in een bijzondere omgeving en dan ontwikkelt zich het verhaal. Hopelijk grijpen mensen na het lezen van dit boekje ook naar ander werk van deze auteur. Onlangs kwam bijvoorbeeld ook de verhalenbundel Een modern verlangen uit. Dat zou ik ook moeten gaan lezen, maar daar zal het voorlopig niet van komen. 

Fuzzie (Hanna Bervoets)

Mijn boekhandelaar had, alweer weken geleden, Fuzzie van Hanna Bervoets niet op voorraad. Was de verkoop zo snel gegaan? Vond hij dat hij het niet op voorraad hoefde te hebben? Hoe dan ook, hij bestelde het en in het weekend haalde ik het op.

Nog voor ik erin begon te lezen, was ik al teleurgesteld: voor op het boek stond een wel heel lelijke tekening van twee handen met daarin de titel in pluizige letters. De tekenares had het niet voor elkaar gekregen om de handen op echte handen te laten lijken. De handen leken niet van vlees maar van hout. Het zal wel een vriendinnendienst geweest zijn, waar de schrijfster niet meer onderuit kon, maar jammer is het wel.

Bervoets heeft wel wat krediet bij mij. Alles wat er was heb ik indertijd met plezier gelezen, al vond ik het boek net niet goed genoeg. Maar Ivanov vond ik overtuigend; ik plaatste het hoog in het lijstje met de beste boeken van 2016. Efter is mij door iemand geadviseerd. Ik heb het nog niet gelezen.

Over Fuzzie had ik al een paar recensies gelezen en ik had een interview met Bervoets beluisterd. Interessant gesprek. Ik wist dus wat iedereen al zo'n beetje weet als hij begint te lezen in Fuzzie: enkele personen krijgen een pluizig bolletje dat tegen hen praat. Hoe moeten we het noemen? Is het een robotje? Een speelgoedje met een computertje erin? Zoiets.

Het pluizige bolletje spreekt en dat ook nog in coherente zinnen. Wat het zegt is meestal niet bijzonder origineel. Het stelt vragen, waardoor degene die bevraagd wordt zich dicht benaderd voelt. Ook vertelt het het een en ander. Vier personages (Maisie, Florence, Diek en Stephan) hebben zo'n bolletje. Ze zijn alle vier op zoek naar liefde, zoals iedereen overal en altijd, en merken dat dat veel getob is.

Misschien is de vraag achter de roman of er intimiteit mogelijk is door slechts woorden. In dat geval zou je kunnen zeggen dat een schrijver ook bezig is intimiteit te creëren met de lezer. Bij het bolletje heb je de stem nog, die de schrijver alleen maar kan suggereren.

Het bolletje heeft wel invloed op de verschillende personen, al moeten ze op den duur verder zonder het bolletje. Maar op sommige momenten is er zeker een suggestie van nabijheid. Als Maisie haar bul uitgereikt krijgt, zit haar ex-geliefde Florence in de zaal en denkt:

Het bolletjes, alleen het bolletje en niemand anders raakt Maisie aan tijdens die belangrijke moment, deze rite de passage - was dat niet wat ze wilde?

De vraag is wie de 'ze' is in het zinnetje 'was dat niet wat ze wilde'? Maisie? Ik heb de neiging om 'Florence' te antwoorden. Florence spreekt Maisie niet aan, maar anders had ze willen zeggen: 'En o, dat bolletje dat je zo leuk vindt: dat ben ik, hoor.'

Wellicht zit Florence achter de bolletjeskwestie. Ze is per slot van rekening 'product designer' en als we haar voor het eerst tegenkomen in het boek veegt ze witte pluisjes van de tafel. Mogelijk is zij degene die het experiment opgezet heeft. Het zou  me niet verbazen. Al vraag ik me in dat geval wel af, waarom de andere bolletjes dan juist bij Diek en Stephan terechtgekomen zijn.

 Het idee achter Fuzzie spreekt me zeker aan. Je gaat vragen stellen als: is intimiteit te manipuleren? Ook vond ik het leuk hoe dezelfde tekst van het bolletje bij de verschillende personages terugkomt. Dat geeft leuke dwarsverbanden.

Maar bij de personages miste ik soms het verhaal, de ontwikkeling. Maisie en Florence komen nog het dichtst bij je. De andere personen blijven wat meer op afstand. Mij deden ze niet zoveel. Ik moest terugdenken aan roman dat in de verte met Fuzzie verwant is: De man achter het raam (1989) van Gerrit Krol. Daarin leven we mee met een computer die verliefd wordt. Krol deed rechtstreeks een appel op de lezer om mee te leven met een computer en dat was zonder meer geslaagd.

Uiteindelijk denk ik aan Fuzzie terug als een aardige roman en niet meer. Dat betekent dat het boek me, na Ivanov, tegengevallen is. Maar het idee achter de roman is boeiend en ik sluit niet uit dat ik een volgende keer toch weer met de nieuwe roman van Bervoets uit de boekhandel kom.