Mannetje van de krant. Een persoonlijke biografie van Jan Blokker (Jan Blokker jr.)

Wat blijft er over van iemand na diens overlijden? Uiteindelijk valt dat altijd tegen. We weten nog heel wat over onze schrijvers, maar wie leest hun werk nog? En veel anderen blijken uiteindelijk gereduceerd te zijn tot een van hun activiteiten, tot een snedige opmerking, een leuke anekdote. Jaren geleden wijdde Willem Jan Otten er een roman aan: Een man van horen zeggen (1984). Na de dood van de hoofdpersoon bestaat hij alleen nog voor zover er aan hem gedacht of over hem gesproken wordt. Uiteindelijk is er alleen nog een ober die jaarlijks dezelfde anekdote vertelt. 

Toen ik vertelde dat ik de biografie van Jan Blokker aan het lezen was, begon iedereen over zijn columns in De Volkskrant. Die stonden mij ook het sterkst bij en meestal las ik die ook. Altijd goed geformuleerd, vaak wat brommerig van toon, met toch een luchtige ondertoon. Blokker kon uitleggen wat hij vond van wat er gaande was en waarom hij dat vond. Maar Blokker was meer. 

Dat blijkt uit de biografie, Mannetje van de krant, Een persoonlijke biografie van Jan Blokker (2025), door zijn zoon, Jan Blokker jr.  Van die laatste heb ik een dichtbundel in mijn kast staan, Kind (1984). Die heb ik ook gelezen: vriendelijke, toegankelijke gedichten. Vriendelijk in hun toegankelijkheid, bedoel ik. Er staat ook een cyclus over Bergen-Belsen in. Verder heb ik Er was eens een god (2006) liggen, een boek dat hij samen met zijn vader en zijn broer Bas schreef. Het gaat over bijbelse schoolplaten. Ik kocht het boek toen het afgeprijsd was, was vast van plan het te lezen en dat plan heb ik eigenlijk nog steeds. Ik leende het uit aan mijn schoonmoeder, die het een mooi boek vond. 

Deze Jan Blokker schreef dus een biografie van zijn vader. Dat zou een hachelijke onderneming kunnen zijn. Hoeveel afstand kun je immers bewaren tot je eigen vader? In de praktijk blijkt het goed uit te vallen. Blokker jr. gaat zorgvuldig om met zijn bronnen en hij voegt daar de persoonlijke inkleuring aan toe. Als hij iets met zijn vader heeft meegemaakt, zoekt hij andere bronnen die iets soortgelijks kunnen bevestigen. 

Literatuur

Jan Blokker sr. (1927 -2010) debuteerde als literair schrijver met Séjour (1950), waarvoor hij de Reina Prinsen Geerligsprijs ontving. Een paar jaar daarvoor had Reve de prijs gewonnen voor De avonden. Na Blokker zou Mulisch de prijs winnen met archibald strohalm. Een mooi rijtje. In het begin wordt Blokker ook echt wel als literair schrijver gezien. Maar hoewel hij later nog enkele romans schreef en hij ook een stel kinderboeken heeft geschreven, lag op dat vlak toch niet zijn toekomst. Voor wie meer over zijn kinderboeken wil weten: er is aandacht aan hem besteed in  het Lexicon van de jeugdliteratuur.

De eerste columns die Blokker schrijft, worden gepubliceerd in het Algemeen Handelsblad. Men spreekt dan nog van 'cursiefjes'. Die benaming kennen we van de stukjes van Simon Carmiggelt, maar er waren in die tijd meer columnisten. Mij schieten de namen te binnen van Godfried Bomans, Henriëtte van Eyk, Jacques en Henri Knap en Eduard Elias. Er zullen er ongetwijfeld meer geweest zijn, maar het genre moest nog wel volwassen worden. Blokker heeft een groot deel van zijn leven columns geschreven. 

Eigenlijk zou ik nog wel eens een analyse van die columns willen zien. Over welke onderwerpen schreef Blokker door de jaren heen? Welke opvattingen droeg hij uit? Veranderde zijn toon? Verschoven zijn standpunten? Dat komt niet duidelijk aan de orde in dit boek, maar mogelijk verdient dat een aparte studie. 

Film

Verder was Blokker actief op het gebied van de film. Hij schreef filmkritieken en ook dat genre moest nog echt ontwikkeld worden. Blokker dacht ook na over hoe de filmwereld zich zou kunnen of moeten ontwikkelen. Hij schreef ook filmscenario's, waarbij het eerste meteen raak was: Fanfare (1958), een film van Bert Haanstra over de ruzie in een fanfareorkest die de groep in twee kampen verdeelt. Wie de film ooit gezien heeft, vergeet die niet meer. Heel grappig, maar ook de setting (de opnames waren in Giethoorn) is bijzonder. 

Later zou Blokker tekenen voor scenario's van bijvoorbeeld De komst van Joachim Stiller (1976), Bij nader inzien (1991), Eline Vere (1992) en Hoogste tijd (1995). Die film wordt door Blokker jr. per ongeluk De hoogste tijd  genoemd in de bibliografie. Het betreft een film van Frans Weisz, naar een van de beste boeken van Harry Mulisch. 

De titel van de biografie is niet voor niets Mannetje van de krant. Niet alleen schreef hij zijn columns en recensies, maar hij had ook ideeën over hoe de krant zich verder kon ontwikkelen. Vijf jaar lang (1979 - 1984) was hij adjunct-hoofdredacteur was. Hij praatte veel met andere medewerkers. Dat hij gezeten op een prullenbak geregeld bij iemand aanschuift aan het bureau is een beeld dat ik niet meer zal vergeten. 

Omroep

Blokker hield zich ook bezig met de omroep. Hij werkte mee aan het befaamde satirische VARA-programma Zo is het toevallig ook nog eens een keer. Andere medewerkers waren onder anderen Rinus Ferdinandusse, Dimitri Frenkel Frank, maar ook Gerard Reve en Mies Bouwman. Het was indertijd zeer spraakmakend en later werd er nog een uitzending van Andere tijden aan besteed. 

Zijn kennis over films kon hij ook kwijt op tv, in een filmrubriek, bij de VARA. Bij VPRO werd hij redacteur televisie, vooral ook omdat hij ideeën had over waar het heen moest bij de omroep. Hij kreeg de vrijheid om nieuwe mensen aan te nemen, zoals Hans Keller en Roelof Kiers. De VPRO kwam met bijzondere programma's, zoals de avondvullende uitzending over Gerard Reve (die toen nog Gerard Kornelis van het Reve heette), Hoepla en de Fred Haché Show. 

Later maakte Blokker nog beroemde buitenlandreportages bij het programma Diogenes. Ook nu weer had hij een team naar zijn keuze en hij kon een tijdje zijn gang gaan, maar alles bij de media is tijdelijk. 

Dat bleek ook zijn column bij de Volkskrant te zijn. Toen er gesproken werd over een lagere frequentie, vertrok Blokker en stapte over naar NRC next. 

Niet alleen werk

Natuurlijk gaat Mannetje van de krant niet alleen over het werk van Blokker, al neemt dat natuurlijk veel ruimte in. Blokker jr. beschrijft zijn vader ook als familieman en echtgenoot, waarbij hij de hobbels die soms genomen moesten worden niet verzwijgt. Bijzonder is ook hoe het aflopen van het leven van Blokker beschreven wordt. Met zijn gezondheid ging het al niet goed. Zo had hij al een tijdje extra zuurstof nodig. 

Al eerder was hem het roken verboden en mensen zagen hem toen ook niet meer roken. Maar Blokker jr. beschrijft hoe de geur van sigarettenrook  wel te ruiken was als zijn vader op zijn brommer een tochtje gemaakt had in de omgeving van zijn tweede huis in Frankrijk. Later was ook dat over. Als zoon was hij de laatste tijd voor Blokkers overlijden in de buurt van zijn vader en we krijgen het verslag dan ook uit de eerste hand. 

Persoonlijke biografie

Blokker jr. noemt Mannetje van de krant dan ook Een persoonlijke biografie en dat is het ook. Tegelijkertijd is het wel voluit een biografie, die voldoet aan alle eisen die je aan zo'n boek stelt. En Blokker jr. schrijft helder en onderhoudend; het boek leest gewoon lekker. 

Ik heb een veel completer beeld van Jan Blokker gekregen. Dingen die ik ooit geweten had, maar die weggezakt waren, werden weer helder en veel onbekende dingen las ik voor het eerst. Niet alleen roept het de persoon Jan Blokker op, maar ook de tijd waarin hij leefde. Iemand is altijd een representant van zijn tijd, maar Blokker had ook behoorlijk wat eigens en zijn zoon probeert dat wel te peilen. Zo legt hij uit waar het wantrouwen tegen autoriteiten, dat Blokker altijd gehad heeft, vandaan komt. 

De biografie noemt Blokker een Mannetje van de krant, en dat is Blokker in de eerste plaats geweest, maar hij was veel meer en bij die kranten was hij niet alleen maar een mannetje, maar ook echt een meneer, al past die laatste benaming mogelijk minder bij hem. 

Intussen heb ik nog een stel biografieën liggen en die ga ik ook lezen. En als ik ze lees, schrijf ik er ook over. De eerstvolgende waarover je een stukje kunt verwachten is Dubbelleven van Maite Karssenberg, over Geertruida Kapteyn-Muysken. Over een paar weken, schat ik. 

Jan Blokker jr., Mannetje van de krant. Een persoonlijke biografie van Jan Blokker. Uitg. Querido, 2025; 384 blz. € 26,99