Dat is allemaal wel heel lang geleden, maar ook in de twintigste eeuw werden liedteksten nog veelvuldig gebundeld. Uitgeverij Nijgh en Van Ditmar heeft in de serie Pluche gebundelde liedteksten uitgebracht van onder anderen Lennaert Nijgh, Jules de Corte, Drs. P., Eli Asser en Raymond van het Groenewoud. Daar heb ik vaak uit voorgelezen aan het begin van een les, net als uit bijvoorbeeld Ik zou je het liefste in een doosje willen doen. Oud-leerlingen refereren daar nog wel eens aan.
Het is dan ook niet zo gek dat nu Want ik besta is verschenen, een bundeling van liedteksten die geschreven zijn voor Het Klokhuis door Jurrian van Dongen. Het Klokhuis heeft, voor zover ik weet, vanaf het begin (1988) liedjes gehad, en altijd geschreven door goede tekstschrijvers, zoals Willem Wilmink en Hans Dorrestijn. Ook die liedteksten zijn indertijd gebundeld.
Veel van de genoemde bundelingen zijn waarschijnlijk voornamelijk gelezen door volwassenen en soms werd er in de presentatie van de teksten geen onderscheid gemaakt tussen gedichten en liedteksten. Ze zeggen dat de aarde draait (1988) van Willem Wilmink heeft als ondertitel '37 nieuwe gedichten', terwijl je aan de vorm kunt zien dat sommige ervan als lied zijn bedoeld. Wilmink gebruikte vaak drie strofen (coupletten, moet ik eigenlijk zeggen) van zes regels, waarbij de derde en de zesde regel korter zijn dan de andere. Ook het lied waaraan de titel van de bundel ontleend is ('Mijn wetenschap') heeft die vorm.
Uit Want ik besta leer ik dat bij het Het Klokhuis nog steeds af en toe teksten gegoten worden in een bestaande mal. In de bloemlezing is 'Boeiende groente' opgenomen (over broccoli) en in de aantekening erbij noteert Van Dongen dat er met deze vorm meer dan twintig korte liedjes zijn geschreven.
Voor kinderen
Aan het eind van de bundel staat bij elke liedtekst een korte aantekening. Deze aantekeningen zijn voor kinderen bedoeld. Soms om de context uit te leggen. Je mag ervan uitgaan dat niet ieder kind weet heeft van Srebrenica en dat je dus moet uitleggen wat daar gebeurd is als een kind het lied 'Meisje in Srebrenica' te lezen krijgt. Er wordt bij een andere tekst ('De ridder met het vastgeroeste harnas') uitgelegd dat het een scèneliedje is, een kort toneelstukje op muziek.
De hele bundel is bedoeld voor kinderen. Dat merk je niet alleen aan de aantekeningen aan het eind van het boek, maar veel meer nog aan de vormgeving van het boek. Het heeft het formaat van een prentenboek en het heeft ook wel die uitstraling, vooral door de prachtige tekeningen van Stien Van Kerckhoven. Het zijn paginagrote tekeningen en soms beslaan ze twee pagina's. Enkele teksten zijn afgedrukt op een gekleurde achtergrond, zodat ze min of meer in de tekening zijn opgenomen.
Ziekenhuis
Dat alles zorgt ervoor dat Want ik besta niet alleen een leesboek, maar vooral een kijkboek is. Niet alleen de teksten, maar ook de tekeningen laten je nog even nadenken. In bijvoorbeeld 'Ziekenhuis' gaat het over een vader van wie het kind zich in een ziekenhuis bevindt. In de aantekening is te lezen dat het gaat over het Maxima Centrum, voor kinderen met kanker. Daar zijn gamekamers en hangplekken, en iedereen doet zijn best om het verblijf voor het kind zo fijn mogelijk heeft:
Oké, je hebt een kamer met balkonDus je kan veel naar buiten kijkenDe kleuren en de gangen doen hun bestNiet op een ziekenhuis te lijkenEen eigen hangplek met de nieuwste gamesAl lig je hier niet voor je plezierAls je toch zo ziek moet zijnDan maar hier.Oké, je noemt het zelf een soort hotelEn alle dokters maken grapjesHet eten vind je lekkerder dan thuisAl neem je soms maar kleine hapjes(...)
(...)En het hoort nietHet hoort gewoon nietJij hoort hier niet te liggenik hoor hier niet zo dom te staanMet m'n halfzachte beloftesVan beter wordenEn dan weer naar huis toe gaan(...)
Want ik besta
Dat je ons nooit uitzwaaitAls pappa mij komt halen, mamWeet je wel hoe rot dat voelt?En pap, dat jij om mammaniet naar m'n schooltoneelstuk kwamIs raar, en ook niet eens voor mij bedoeld.Doe gewoon normaalIk voel me bijna een verraderAls ik vrolijk bij de één de ander belHeel lang getrouwd is niet geluktMaar een lieve moeder en een lieve vaderKan toch nog wel?(...)
Dat ik van mijn vader hou,doet moeder soms verdriet.En dat ik van mijn moeder hou,dat weet mijn vader niet.Zo draag ik mijn geheimen meeen loop van hier naar daar.Nog altijd hou ik van die tweedie hielden van elkaar.
Doe gewoon normaalDoe alsof je niet meer weetWaarom jullie ooit trouwdenMaar geef elkaar geen duizend trappen naEr is nog altijd één bewijsHoeveel jullie van elkaar hebben gehoudenWant ik besta
Mijn vader is een lieverd,mijn moeder is een schat,maar dat mijn vader ooit ietsmet mijn moeder heeft gehad,dat kan ik niet begrijpen,daar kan ik echt niet bij.Ze hebben niets, maar dan ookniets gemeen, behalve mij.
Dementerend
(...)Soms ben ik bangWant je wordt vast nooit meer beterOok al voel je je niet ziekMaar dat je vroeger trots en groot en sterk wasEn met mij in je moestuin aan het werk wasEn alle lieve dingen dingenDie je ooit tegen me zeiOnthoud ik wel voor ons allebeiEn zelfs als je m'n naam straks niet meer weetZie ik nog wie je was en wat je deedLieve opa,Daar kun je op vertrouwenIk zal je, tot ik zelf oma wordt, onthouwen
Struisvogel
Voor op het boek staat een jongen op de rug van een struisvogel. In het boek komt nog 'Struisvogels wiegelied' voor, dat meteen doet denken aan 'Stekelvarkentjes wiegelied' van Annie M.G. Schmidt. In de aantekeningen wordt daar ook naar verwezen.
De moederstruis, zingt een wiegelied voor haar kind: een vogel die niet kan vliegen. Moeder troost het kind en ziet al voor zich hoe het kind, eenmaal volwassen, weer haar kind zal troosten:
(...)Laat ze lachen, StruisjeDaar raak je aan gewendEn ben je 't moeM'n schat dan doe jeOf je er niet bentDe lucht is toch al overvolAntennes, toren en SchipholDat is niks voor jouVooruit ga slapen nouOoit sta jij stevig en gezondMet beide benen op de grondEn komt het eens op rennen aanDan lach jij in je vuistjeWelterusten, Struisje
Twee vaders
Twee vadersIk heb één vaderMaar eigenlijk zijn het er tweeDe één helpt bij m'n huiswerkKoopt cadeaus en neuriet blijDe ander schreeuwt en drinkt en slaatM'n moeder en m'n broerEn soms ook mijZo vreemd, ik snap er zelf maar weinig vanDat de handen die me knuffelen en pijn doenHoren bij dezelfde manIk heb één vaderMaar eigenlijk zijn het er tweeEn nooit, als ik naar huis ga,Weet ik wie er op me wachtDe stomme lijkt nooit heel ver wegZelfs als de leuke vrolijk naar me lachtIk heb één vaderMaar eigenlijk zijn het er tweeWie zou dat ooit begrijpen?Hoe hij is, weet ik alleenLaatst toen de kwade me weer sloegZag ik heel kortDe lieve er doorheenAlsof iets in hem zeggen wou:Ik wil dit nietIk hou van jouEn toen hij stil m'n kamer weer verlietMoest ik huilen omdat ik de rotzak haatteMaar de lieve vader niet
 |
| Twee vaders |
Geen opmerkingen:
Een reactie posten